De vooruitzichten die de wereldsituatie biedt, wekken overal een diep gevoel van ongerustheid op. Oorlogen verspreiden zich over de hele planeet en weerleggen daarmee de ijdele beloften van vrede van de wereldleiders die de media overspoelen. Het Amerikaans-Israëlische offensief tegen Iran en Libanon, evenals de tegenaanvallen van Iran en zijn bondgenoten, hebben het hele Midden-Oosten in brand gezet. De oorlog in Oekraïne duurt nu al vier jaar en niets wijst erop dat er een oplossing in zicht is. Kijk je verder naar het oosten, dan zie je confrontaties tussen Afghanistan en Pakistan, tussen Pakistan en India, Cambodja en Thailand. Kijk je naar het westen en dan zie je het genocidale conflict in Soedan, de schijnbaar eindeloze oorlog in Congo, de gevechten tussen islamitische bendes en de Nigeriaanse staat... Ondertussen bevestigt elk nieuw wetenschappelijk rapport over de klimaatverandering dat het kapitalistische systeem niet in staat is om de vernietiging van het milieu het hoofd te bieden. En de toenemende militaire barbaarsheid versterkt niet alleen de destabilisatie van de toch al in grote moeilijkheden verkerende wereldeconomie, maar leidt ook tot extra ecologische rampen, waardoor het voor staten over de hele wereld vrijwel onmogelijk wordt om ook maar een minimum aan middelen te besteden aan het verzachten van de gevolgen van de opwarming van de aarde.1
Het is niet verwonderlijk dat angst, nihilisme en apocalyptische gevoelens overal toenemen, en leiden tot steeds irrationeler reacties van de heersende klasse. Zo is bijvoorbeeld gemeld dat hoge officieren van het Amerikaanse leger vurige preken hebben gehouden voor de troepen die betrokken zijn bij het conflict met Iran. Daarin legden ze uit dat het leger door God zou zijn gezalfd om Armageddon en de terugkeer van Jezus in te luiden! Maar velen vermoeden terecht dat de oorlog in het Midden-Oosten een tastbaar teken is dat de wereldleiders de greep verliezen op een wereld van oorlogen, die afglijdt naar nieuwe niveaus van barbarij en zelfvernietiging, en dat de toekomst van de mensheid zelf wordt bedreigd.
Geconfronteerd met de rampen die door oorlogen en de toenemende chaos worden veroorzaakt, worden kleine minderheden over de hele wereld zich ervan bewust dat achter deze dodelijke spiraal een heel maatschappelijk systeem schuilgaat, een systeem van klassenheerschappij dat blijk geeft van zijn onvermogen om aan de behoeften van de mensheid tegemoet te komen; een seniel en verrot systeem dat ‘overleeft’ door de wereldbevolking te confronteren met de ene ramp na de andere: dit is het kapitalisme in het tijdperk van zijn verval en ontbinding.
Een schot in het duister met wereldwijde gevolgen
Het is duidelijk (ook voor grote delen van de heersende klasse zelf) dat de oorlog tegen Iran in gang is gezet zonder enig plan of duidelijk doel, en dat de verklaarde doelen met de dag veranderen. Is deze indrukwekkende (en uiterst kostbare) mobilisatie van de Amerikaanse militaire macht louter bedoeld om te voorkomen dat Iran een atoomwapen ontwikkelt, om zijn militaire capaciteiten te vernietigen, of is ze erop gericht het regime van de ayatollahs eenvoudigweg omver te werpen? Hoe zal het conflict dan eindigen, zonder een duidelijk doel, voor zover een dergelijk doel überhaupt kan worden vastgesteld in de context van de totale irrationaliteit van de huidige imperialistische oorlogen? Heeft de Amerikaanse regering de mogelijkheden van Iran ingeschat om terug te slaan, niet alleen door raketten en drones af te vuren overal in het Midden-Oosten en zelfs daarbuiten, en door een tactiek van verschroeide aarde toe te hanteren in de hele regio, maar ook, en waarschijnlijk nog belangrijker, door de wereldeconomie een zware klap toe te brengen door de Straat van Hormuz te sluiten, een essentiële verkeersader voor de wereldhandel en de energievoorziening?
Bovendien is het op zijn zachtst gezegd zo dat de huidige president van de grootste ‘democratie’ ter wereld blijk geeft van een verwerpelijk cynisme. Omdat de Amerikaanse luchtmacht moeite heeft om de Iraanse raketten en drones op te sporen, neemt ze geen genoegen met de willekeurige vernietiging van bruggen, ziekenhuizen en scholen, maar dreigt Trump openlijk met de vernietiging van elektriciteitscentrales en drinkwaterinstallaties! Wat begon als een oproep om de Iraanse bevolking te bevrijden van een misdadig regime, eindigt in dreigementen om diezelfde bevolking te vernietigen door ‘Iran in de vergetelheid te drijven’ en het land terug te bombarderen ‘naar het stenen tijdperk’!
Dit gebrek aan een samenhangend plan wordt doorgaans verklaard door te wijzen naar Trump en zijn handlangers, en in het bijzonder naar Trump’s narcistische of egocentrische persoonlijkheid, zijn onvermogen om coherent te denken, of zijn toenemende tekenen van seniliteit. Trump is inderdaad dit alles. Maar zoals het spreekwoord stelt: ‘de juiste man op de juiste plaats’. Het feit dat zo'n persoon aan het hoofd van de machtigste natie ter wereld kan worden geplaatst, zegt veel over de aard en de ontwikkeling van het kapitalistische systeem, dat niet alleen al meer dan een eeuw achterhaald is, maar sinds het einde van de jaren 1980 ook in de laatste fase van zijn verval is beland. Het onvermogen om de mensheid een toekomst te bieden, en zelfs om zich überhaupt een toekomst voor te stellen, leidt onvermijdelijk tot leiders die steeds minder in staat zijn om te anticiperen en die zelf in een staat van ontkenning verkeren ten aanzien van wat ons te wachten staat. Het feit dat Trump blijft volhouden dat klimaatverandering een enorme hoax is, of dat Amerika aan de vooravond staat van een ‘nieuw gouden tijdperk’, is een flagrant symptoom van deze irrationele kortzichtigheid.
De improvisatie, onhandigheid en wrok van Trump en zijn onbekwame kliek dragen bij tot de versnelling van de tendens van de Amerikaanse macht om niet langer op te treden als het belangrijkste bastion van de kapitalistische wereldorde, maar als een steeds grotere destabiliserende kracht over de hele planeet. Deze tendens dateert echter van ver vóór het bewind van Trump. In het begin en het midden van de jaren 2000 hadden we bijvoorbeeld in veel van onze artikelen en internationale resoluties opgemerkt dat, geconfronteerd met de toenemende wanorde in de imperialistische verhoudingen die na de ineenstorting van het Russische blok was ontstaan, de Verenigde Staten zelf de belangrijkste aanstichter van wereldwijde chaos werden, ondanks (of liever gezegd dankzij) hun inspanningen om hun belangen te verdedigen door middel van demonstraties van brute militaire macht. Wat er in Irak is gebeurd, is hiervan een schoolvoorbeeld: de spectaculaire omverwerping van het regime van Saddam Hoessein in 2003 heeft niet kunnen voorkomen dat Irak in een enorm bloedbad en een eindeloze versplintering terechtkwam. Irak is zelfs een broeinest van regionale destabilisatie geworden, met talrijke oncontroleerbare milities en terroristische groeperingen, zoals ISIS, die zich over de regio en daarbuiten hebben verspreid.
De omvang van deze oorlog tegen Iran, evenals de intensiteit en de chaos die deze teweegbrengt, hebben geleid tot een ongekende wereldwijde destabilisatie. Door de militaire, politieke, economische en ecologische gevolgen tilt de oorlog tegen Iran deze destabilisering naar een veel hoger niveau, waarbij vrijwel het hele Midden-Oosten in het moeras wordt meegezogen. Maar de gevolgen reiken overduidelijk tot buiten de regio, want het Midden-Oosten is het epicentrum waar de spanningen tussen de grootmachten zich concentreren en waar cruciale economische en strategische belangen met elkaar botsen. Het Midden-Oosten is trouwens al decennialang een van de grootste mijnenvelden van de internationale geopolitiek.
De huidige oorlog brengt niet alleen een catastrofale schade toe aan de wereldeconomie, maar heeft ook een impact op de relaties tussen imperialistische naties, bijvoorbeeld binnen de BRICS-landen, maar vooral binnen de NAVO, waar zich een steeds duidelijker scheiding aftekent tussen de Europese landen en de Verenigde Staten. Dit conflict destabiliseert het geopolitieke evenwicht op wereldvlak en sleurt steeds meer staten en burgerlijke facties in zijn maalstroom mee. Dit komt in wezen doordat de onderliggende tendens tot ‘interne desintegratie’ van het kapitalisme (om de Kommunistische Internationale van 1919 te citeren) al enkele decennia met reusachtige stappen toeneemt
Anti-Trumpisme, antifascisme: ideologische verdedigingsmechanismen van het kapitalisme
De ideologie van de kapitalistische klasse werpt talrijke hindernissen op om de verdieping en uitbreiding van een reël begrip van de maatschappelijke werkelijkheid te belemmeren.
De volledige verantwoordelijkheid voor de toestand toe te schrijven aan Trump en zijn factie heeft een hele specifieke ideologische functie: de gedachte ingang te doen vinden dat als deze bende zou kunnen worden vervangen door ‘serieuze’ en ‘democratische’ politici, de diepgaande ontwikkeling van een gedoemd kapitalisme zou kunnen worden omgekeerd. Vandaar de zogenaamde noodzaak om zich voor te bereiden op de volgende verkiezingen, om de Democratische Partij of zelfs de meest verstandige vleugel van de Republikeinse Partij te steunen in hun campagnes om van Trump af te komen, 'verantwoordelijke mensen' weer aan het roer te zetten en bij te dragen aan het herstel van een 'op regels gebaseerde orde' op internationaal vlak. Kortom, dit argument is een middel om de rijping en verspreiding van een heel andere conclusie te verhinderen: dat het echte probleem niet deze of gene politicus of politieke partij is, maar het kapitalisme zelf, inclusief de schijnvertoning van de parlementaire democratie en de internationale instellingen (VN, NAVO, enz.) die bestaan om zijn wereldheerschappij in stand te houden.
Hetzelfde geldt voor de illusie dat het Israëlische imperialisme een vredespolitiek zou kunnen voeren als Netanyahu en de religieuze fanatici in zijn regering bij de komende verkiezingen zouden kunnen worden verdreven, terwijl alle Israëlische politieke partijen, zowel rechts als links, zich schaamteloos aansluiten bij de aanval op Iran. Of dat er een einde zou komen aan de marteling en het afslachten van dissidenten in Iran als het wrede bewind van de ayatollahs zou worden vervangen door democratische oppositiepartijen, of zelfs door het herstel van de Pahlavi-dynastie.
En dat geldt ook voor het argument dat Trump en zijn klonen in andere landen een bedreiging vormen voor de democratie, dat ze ons ‘naar het fascisme’ leiden. Het is waar dat we, met het trumpisme, de staat steeds vaker zijn toevlucht zien nemen tot direct repressieve methoden, tot geweld in eigen steden dat alleen te vergelijken is met het geweld dat in Iraanse steden wordt toegepast. Het gebruik van ICE, als een soort pretoriaanse garde van de leider, die dient om de bevolking van de Verenigde Staten openlijk te terroriseren, doet ook denken aan eerdere autoritaire regimes zoals het fascisme van Mussolini of het nazisme van Hitler, hoewel de historische omstandigheden die deze regimes deden ontstaan vandaag heel anders zijn. Maar de belangrijkste leugen die schuilgaat achter deze schijnwaarheid, is de illusie dat het, om tegen dergelijke voorbeelden van repressie, tegen de arrestaties en uitzettingen van proletarische immigranten te strijden, voldoende zou zijn om de burgerlijke oppositiekrachten en hun protesten rond de verdediging van de ‘echte Amerikaanse democratie’ te volgen. Kortom, deze campagnes roepen het proletariaat op om op te gaan in de massa van de burgers en zich te scharen achter burgerlijke politieke ordewoorden, in plaats van zich te verenigen en zich te organiseren rond zijn eigen klassenbelangen.
Deze klassenbelangen, hoewel deze zich in de eerste plaats vooral op economisch vlak stellen, omvatten zeker ook de verdediging van onze klassenbroeders tegen staatsrepressie. Maar de geschiedenis heeft aangetoond dat wanneer arbeiders hun eigen klassenstrijd opgeven en gehoor geven aan de oproepen om zich aan te sluiten bij een ‘volksfront’ achter zogenaamd ‘progressieve’ facties van de bourgeoisie om ‘het fascisme te stoppen’, zij zich met handen en voeten overleveren aan de barbaarsheid van de klassenvijand. Tijdens de zogenaamde Spaanse revolutie van 1936-1939 werden de arbeiders bijvoorbeeld niet alleen bestreden door Franco en zijn troepen, maar ook door de milities van het Volksfront, met name tijdens de barricadegevechten in Barcelona in mei 1937.
De realiteit van de op internationaal recht gebaseerde ‘orde’
De ‘democratische’ bourgeoisie in de Verenigde Staten en West-Europa betreurt het verdwijnen van de ‘internationale rechtsorde’ die na de Tweede Wereldoorlog tot stand kwam. Deze ‘orde’ ligt in puin als gevolg van de Amerikaanse dreigementen tegen Groenland, een ‘bondgenoot’ van de NAVO, de ontvoering van Maduro, de poging om in plaats van de VN een ‘Vredesraad’ te scheppen onder het voorzitterschap van Trump, en de breuk tussen de voormalige bondgenoten van Europa en de Verenigde Staten, die duidelijk werd door de weigering van de Europese NAVO-bondgenoten om mee te doen aan Trump’s oorlog en mee te werken aan het vrijmaken van de Straat van Hormuz.
Maar wat was deze ‘internationale rechtsorde’ in werkelijkheid? Het was vanaf het begin een Amerikaanse orde, die in de eerste plaats was gevormd om de opkomst van de USSR als wereldwijde imperialistische macht tegen te gaan. De vorming van het systeem van twee blokken legde inderdaad een zekere discipline op aan de landen die onder de ‘bescherming’ van de Verenigde Staten of Rusland stonden. Maar we mogen niet vergeten dat de leiders van beide blokken voortdurend bereid waren hun autoriteit als ‘beschermheer’ te handhaven middels staatsgrepen, moorden en vooral middels eindeloze proxy-oorlogen, zoals in Korea, Vietnam, Afrika en elders, oorlogen die werden gevoerd in naam van de 'indamming van het communisme' of de 'nationale bevrijding' en die miljoenen levens hebben gekost. Het was een 'rechtsorde' waarboven voortdurend de dreiging hing van een nucleaire holocaust.
Toen het Russische blok in 1989 instortte, voorspelde het IKS dat we op het punt stonden een fase in te gaan waarin de internationale verhoudingen zouden worden gedomineerd door het principe van het ‘ieder voor zich’, een toenemende golf van chaos en onvoorspelbaarheid die de tendens van het kapitalisme in verval tot oorlog niet tenietdeed, maar er slechts een andere vorm aan gaf. Tijdens de eerste jaren van deze nieuwe fase traden de Verenigde Staten, in een poging hun militaire superioriteit te gebruiken om hun voormalige bondgenoten in het gareel te houden en de golf van chaos en destabilisatie in te dammen, op als wereldwijde ‘politieagent’. Maar zoals we al hebben gezegd, hadden Amerikaanse acties, zoals de eerste Golfoorlog of de invasies van Afghanistan en Irak, in het begin van de jaren 2000, het tegenovergestelde effect: ze versnelden het uiteenvallen van de oude allianties en stortten de binnengevallen landen in chaos. Sindsdien hebben we gezien dat dit proces van ontbinding steeds meer versnelde, wat een steeds dodelijker wordende omgeving heeft gecreëerd, gekenmerkt door belangrijke momenten zoals de Covid-pandemie in het begin van de jaren 2020. Landen die zogenaamd gehecht waren aan de ‘regels en de internationale gemeenschap’, pleegden tijdens die pandemie regelrechte piraterij en jatten maskers en medische apparatuur van de start- en landingsbanen om de ineenstorting van de gezondheidszorg het hoofd te bieden. De Covid-pandemie zorgde er ook voor dat de hele logistiek van de wereldwijde productie en handel abrupt tot stilstand kwam. Deze gebeurtenis werd gevolgd door een reeks grootschalige conflicten, zoals de Russische invasie van Oekraïne en de oorlog tussen Israël, Hamas en Hezbollah. De Amerikaans-Israëlische aanval op Iran, en de tegenaanval van Iran op de buurlanden en de wereldhandel, betekenen dat het proces van afglijden naar een ongecontroleerde militaire barbarij inderdaad een nieuwe dimensie heeft gekregen, wat bevestigt wat de Kommunistische Internationale in haar eerste Manifest van 1919 stelde, tegenover de ruïnes die de Eerste Wereldoorlog had achtergelaten en die het begin van het verval van het kapitalisme markeerden: "het uiteindelijke resultaat van de kapitalistische productiewijze is chaos".
Men zou kunnen denken dat het doel van Trump was, net als kort daarvoor in Venezuela, een vijandig regime te onderwerpen en een slag toe te brengen aan China, de belangrijkste uitdager van de Verenigde Staten, waarvan Iran op economisch en strategisch vlak een belangrijke imperialistische bondgenoot is. Maar in plaats van de Amerikaanse hegemonie in het Midden-Oosten met geweld op te leggen, heeft dit conflict de Verenigde Staten in een nieuw moeras gezogen: ofwel raakt Trump verstrikt in een spiraal van eindeloze verwoestingen, met een opeenvolging van bombardementen, wapenstilstanden, blokkades van zeestraten en havens, commando-operaties, vernietiging van infrastructuur, bloedbaden… ofwel trekt hij zijn leger terug en laat een enorme chaos achter. Hoe dan ook, Amerika is niet alleen vernederd en meer dan ooit geïsoleerd, maar heeft ook zijn troepen uit de Stille Oceaan moeten terugtrekken, waardoor zijn positie ten opzichte van China is verzwakt. En dit alles met als enig resultaat dat de chaos veroorzaakt bij de vijand een onmiddellijke terugslag had op de VS. Aan de andere kant is ook Iran begonnen met een pure tactiek van verschroeide aarde. Als het regime ten onder moet gaan (wat op korte termijn steeds minder waarschijnlijk wordt), dan zal het dat doen door chaos en barbarij te veroorzaken.
Deze logica van zelfvernietiging, van steeds grotere conflicten, waarbij niemand wint, is exemplarisch voor het kapitalisme. Dit systeem ligt werkelijk op sterven en als het niet omvergeworpen wordt, zal het de hele mensheid met zich mee in de afgrond sleuren. Daarom is het zo belangrijk dat de arbeidersklasse en haar revolutionaire minderheden elke illusie verwerpen dat dit dodelijke traject kan worden omgekeerd door van politieke leiders te wisselen, de mondiale instellingen nieuw leven in te blazen of de staat te ‘democratiseren’. Onze vijand is niet deze of gene politicus of politieke partij, dit of dat land, maar de productiewijze zelf die zich voedt met uitbuiting en oorlog voortbrengt, en waaraan alleen de revolutionaire strijd van de uitgebuite klasse in alle landen een einde kan maken.
Amos, april 2026
1) Zie Manifest over de ecologische crisis: Is het mogelijk de vernietiging van de planeet te stoppen?