Aanvallen op alle fronten: sinds een tiental maanden lopen de ontslagen wereldwijd in de miljoenen. Dit weerspiegelt een crisis die alle sectoren van de economie treft, met als opvallende uitzondering de wapenindustrie: de IT (Ubisoft, Oracle, Cap Gemini, IBM), de automobielsector (Aston Martin, Stellantis, Volkswagen, Bosch en alle toeleveranciers zoals Goodyear), de glasindustrie (Arc, Verallia), de detailhandel (Auchan, Jennyfer), het bankwezen en de financiële dienstverlening (ABN Amro in Nederland, Block in de cryptovaluta), de logistiek (Amazon, UPS, Ziegler), de geschreven pers (La Tribune, Washington Post), diverse industriële sectoren (Heineken, SEB, Erasteel, Lanxess en BASF) worden allemaal getroffen. Bij deze cijfers komen nog de ontslagen die het gevolg zijn van de invoering van kunstmatige intelligentie (AI) in de productieprocessen, met name in de IT, waarbij tienduizenden ingenieurs, technici en werkers werkloos worden, met weinig kans om snel weer werk te vinden. Hieraan kunnen we het schrappen van banen toevoegen onder de ambtenaren over de hele wereld, waarbij Trump en Musk slechts enkele maanden volgen op hun voorloper Milei met zijn kettingzaag. Het Franse nationale onderwijs is een ander goed voorbeeld voor de maanden die gaan komen.
Geen enkele nationale economie kan ontsnappen aan de zuivering die het kapitalisme als geheel treft. China wordt net zo hard getroffen als andere landen, ondanks de ondoorzichtigheid van de werkloosheidscijfers in dat land. Duitsland wordt opvallend hard getroffen, omdat de industrie, die lange tijd werd gedragen door de groei van de Chinese binnenlandse markt, daar niet langer op kan rekenen. Het land ondervindt zeer sterke concurrentie, met name van de Chinese industrie, in zijn meest iconische productiesectoren: machines, chemie- en de automobielsector. Dit vertaalt zich in een stortvloed van ontslagen in een land dat daar niet aan gewend is: Volkswagen en Opel, maar ook Bosch, Aumovio en alle toeleveranciers van de auto-industrie voorzien drastische personeelsinkrimpingen. BASF overweegt ernstig om een deel van zijn administratieve diensten te verplaatsen naar India en Maleisië; ook het chemiebedrijf Lanxess gaat zijn personeelsbestand inkrimpen. Al deze aankondigingen in het hart van de Europese industrie zijn het gevolg van een algemene economische verslechtering. In Duitsland zijn de nieuwe banen voornamelijk deeltijdbanen, terwijl de banen die verloren gingen geschoold, voltijds, productief en goed betaald waren.. De lijst is eindeloos. Zelfs de VN ontslaat wereldwijd massaal zijn werkers!
Deze ontslagen gaan gepaard met een verscherping van de politiek van de staten in de sociale en gezondheidssector en een steeds strengere controle op werklozen: in Argentinië dereguleert de regering-Milei de arbeidsmarkt nog een beetje meer om ontslagen te vergemakkelijken, de dagelijkse arbeidsduur uit te breiden van 8 naar 12 uur, de opsplitsing van vakantiedagen toe te staan… België gaat op zijn beurt de duur van de werkloosheidsuitkering beperken, waardoor een deel van de werklozen automatisch van elk inkomen wordt uitgesloten.
Jonge werkers worden wereldwijd bijzonder hard getroffen: in Engeland leidt het financieringssysteem in hoger onderwijs, dat gebaseerd is op studieleningen met variabele rente, tot enorme schulden voor pas afgestudeerden. In India zal meer dan de helft van de pas afgestudeerden geen werk vinden. Hetzelfde probleem doet zich voor in China, waar de jeugdwerkloosheid ver boven het nationale gemiddelde ligt: meer dan één op de zes jongeren is daar werkloos. De jeugdwerkloosheid wordt zelfs een steeds grotere punt van zorg voor de regering, naast de welig tierende "vloek van de 35 jaar" (leeftijd gerelateerde ontslagen).
De wereldeconomie gekenmerkt door de ontbinding
Al deze aanvallen zijn het gevolg van een duikvlucht die het kapitalisme sinds een vijftiental jaar doormaakt in een steeds onbeheersbaarder wordende economische crisis: financiële crises (subprime in 2008 en staatsschulden), destabilisatie van de wereldeconomie tijdens Covid, de wereldeconomie meegesleurd in de maalstroom van oorlog (Oekraïne, Gaza, Iran…). De inflatie wordt nog verergerd door een steeds instabielere wereldwijde situatie, een oorlogseconomie die wordt gekenmerkt door een duizelingwekkende explosie van militaire uitgaven, de stijging van de energieprijzen als gevolg van het conflict in Oekraïne en nu in Iran, de bijna overal ter wereld stijgende invoerrechten, verstoringen in de toeleveringsketens als gevolg van lokale conflicten zoals de problemen in de Straat van Hormuz, maar ook de steeds exorbitantere kosten van de verwoesting van het milieu.
Anderzijds onderstreept de steeds duidelijker wordende stagnatie van de wereldeconomie (buiten de wapenindustrie) de historische beperkingen van het systeem: de permanente overproductie, het onvermogen om het nationale politieke kader in het beheer van de economie te overstijgen, en de felle concurrentie tussen concurrerende naties drijven de bourgeoisie in steeds zelfvernietigendere strategie: zij breekt alle barrières en tegenmaatregelen af die na de Tweede Wereldoorlog zijn ingesteld om een minimaal gecoördineerde politiek te voeren ter bestrijding van de gevolgen van de historische crisis van het kapitalisme, zoals de openstelling van markten, de beperking van douanerechten, de ontwikkeling van gemeenschappelijke normen en de invoering van een gecoördineerd monetair beleid.
Overproductie is duidelijk de oorzaak van de open crisis die tot ontslagen leidt. China bijvoorbeeld bereikt de grenzen van zijn binnenlandse markt, ondanks enorme subsidies om haar in staat te stellen de productie te absorberen. Het heeft geen andere keuze dan de wereld en zijn concurrenten te overspoelen met goederen die het niet op zijn binnenlandse markt kan afzetten.
De impact van het verval van het kapitalisme vertaalt zich in een versnelling van steeds kortzichtigere maatregelen van de staat. Dit alles wordt gekenmerkt door een steeds scherpere versnippering van de nationale bourgeoisieën over de te voeren politiek, door irrationele en demagogische populistische programma's (zoals de tarievenoorlog, ontketend door de regering-Trump), en door de ideologische verblinding van burgerlijke klieken, die zich hysterisch vastklampen aan hun privileges. De druk van de ontbinding op de economie is sterk toegenomen, aangezien de bourgeoisie geen samenhangende economische politiek te bieden heeft om de gevolgen van een onomkeerbare crisis te verzachten.
De ingrijpende en langdurige crisis waarin we ons bevinden is diepgaand: er is geen serieuze en alomvattende tegenbeweging zichtbaar in de burgerlijke politiek, en de verwoestingen die we zien in de landen die in oorlog zijn, zullen waarschijnlijk nooit worden hersteld. Wie zou dat trouwens financieren?
Strijden tegen de aanvallen
De historische crisis van het kapitalistische systeem is die van een economisch systeem dat gebaseerd is op de steeds hevigere uitbuiting van de proletariërs die nog het geluk hebben een baan te hebben, en op de cynische verwaarlozing van de anderen. De overproductie treft alle waren, waarvan die van de arbeidskracht het meest tragisch is! Deze barbaarse realiteit, die de arbeiders steeds schrijnender ervaren, toont het onvermogen aan van de bourgeoisie om hen enig ander perspectief te bieden dan oorlog, onophoudelijke uitbuiting en ellende.
Zeker, de weg die de arbeiders moeten afleggen om het revolutionaire perspectief naar voren te brengen, is nog lang en moeilijk. Maar door de bestrijding van de gevolgen van de crisis confronteert onze klasse de kern van het kapitalisme: de uitbuiting van de mens door de mens, loonarbeid en privé-eigendom. Doordat ze gedwongen is te vechten om te overleven, keert de arbeidersklasse terug naar het enige terrein waarop ze haar kracht kan ontwikkelen: dat van de economische eisen, van de staking, van de vergaderingen om de strijd te organiseren, van de straatdemonstraties. De strijd stelt de arbeiders in staat om beetje bij beetje terug te vinden wat hun kracht uitmaakt: hun eenheid, hun solidariteit, de behoefte om zichzelf te organiseren, de overdenking over de doelen die aan de beweging moeten worden gegeven.
De crisis die vandaag de dag haar verwoestende gevolgen laat zien, toont de werkelijke toekomst die de arbeiders te wachten staat als ze niets doen om zich te verdedigen. Ondanks het enorme leed dat het kapitalisme de klasse aandoet, blijft de crisis van het kapitalisme niettemin de bondgenoot van het proletariaat.
HD/ 09.04.2026