80 jaar geleden, de oprichting van de Kommunistische Linkerzijde van Frankrijk: De vlam van de revolutionaire organisatie levend houden

In januari 1945 verscheen het eerste nummer van het tijdschrift Internationalisme, het theoretische orgaan van de Franse Fractie van de Kommunistische Linkerzijde (FFGC), die enkele weken eerder was opgericht tijdens haar eerste conferentie in december 1944. [1] Deze groep, bestaande uit een handvol militanten, nam later de naam Gauche Communiste de France (GCF) aan. Zij was tot 1952 politiek zeer actief. [2] Door zich aan te sluiten bij de politieke continuïteit van de Linkerfractie van de Kommunistische Partij van Italië, leverde zij een onschatbare politieke bijdrage, met name op het vlak van de organisatie en de opvatting van het militantisme. Midden in de nacht van de contrarevolutie waren de revolutionaire minderheden aanzienlijk geslonken en sterk geïsoleerd van de rest van de arbeidersklasse, de GCF werd de vonk die de vlam van de revolutie brandend hield. Sinds haar oprichting in 1975 heeft de IKS zich altijd beroepen op de erfenis van de Italiaanse Fractie en de GCF. 80 jaar na de oprichting van deze groep wil dit artikel een kort overzicht geven van het traject van deze organisatie en haar belangrijkste bijdragen belichten, die als basis dienden voor de oprichting van de IKS 50 jaar geleden.

De verdediging van de rol van de fractie

Vanaf 1937 kreeg de Linkerfractie van de Kommunistische Partij van Italië (Italiaanse Fractie) [3] te maken met ernstige politieke moeilijkheden. Problemen die vooral verband hielden met de analyse van de historische koers. Het grootste deel van de groep, evenals haar centrale orgaan, begon de stelling te verdedigen dat de oorlogen uit die periode tot doel hadden de arbeiders uit te roeien en niet langer voortkwamen uit interimperialistische tegenstellingen. Deze analyse werd met name verdedigd en ontwikkeld door Vercesi. Hij was een van de belangrijkste leiders van de Italiaanse Fractie en ontwikkelde het idee dat het kapitalisme de veralgemeende oorlogen kon vermijden en zijn economische tegenspraken kon overwinnen door de ontwikkeling van zijn oorlogseconomie. Volgens hem moest de situatie van ‘lokale oorlogen’ die toen heerste in Spanje, Ethiopië, Mantsjoerije, enz., niet worden beschouwd als een opmaat naar een wereldoorlog, maar als een oorlog tegen de arbeidersklasse om te voorkomen dat deze de weg naar de kommunistische revolutie zou inslaan. Deze ernstige analysefouten brachten de Fractie in totale verwarring toen in september 1939 de Tweede Wereldoorlog uitbrak. De meerderheid van de Fractie, onder leiding van Vercesi, ver theoretiseerde ronduit de “sociale verdwijning van het proletariaat in oorlogstijd” en bijgevolg het stopzetten van de georganiseerde militante activiteit. Slechts een kleine minderheid verzette zich krachtig tegen deze visie. Op de vlucht voor het door de Duitsers bezette gebied zocht dit handjevol militanten zijn toevlucht in Marseille, terwijl ze probeerden contact te houden met de andere militanten in Parijs.

Omdat de Internationale Kommunistische Linkerzijde en de Italiaanse Linkerzijde geen duidelijk beeld konden schetsen van hun rol in het licht van een samenhangende analyse van de wereldsituatie, waren ze niet in staat om de beproeving  het hoofd te bieden die het uitbreken van de oorlog met zich meebracht. In september 1939 werd het Internationaal Bureau van de Kommunistische Linkerzijde ontbonden. De Italiaanse Fractie viel uiteen en de banden tussen de secties werden vrijwel verbroken. Pas vanaf juni 1940 kon de politieke activiteit in de Marseille groep weer op gang komen en in de daaropvolgende maanden begon de Fractie zich weer te vormen door opnieuw contact te leggen met verspreide militanten in Frankrijk en België. Onder deze omstandigheden slaagde de kleine kern van militanten in Marseille erin enkele personen uit het trotskistische milieu voor haar standpunten te winnen. Enkele maanden later vormde deze kleine kring van ongeveer tien militanten, onder impuls van Marc Chirik[4], op basis van een beginselverklaring de Franse Kern van de Kommunistische Linkerzijde: 

“In 1942, midden in de imperialistische oorlog, vormde een groep kameraden, die organisatorisch en politiek brak met de begripsverwarring en het opportunisme van de trotskistische organisaties en de imperialistische oorlog, op basis van de politieke grondslagen van de Internationale Kommunistische Linkerzijde een nieuwe kern van de Kommunistische Linkerzijde.[5] 

Vanaf 1943 begonnen de Italiaanse Fractie en de Franse Kern gezamenlijk actie te ondernemen om de imperialistische oorlog openlijk aan de kaak te stellen en het proletarische internationalisme te verdedigen: "In verschillende Franse steden werden affiches opgehangen waarin de imperialistische oorlog en alle militaire kampen aan de kaak werden gesteld. Er werden pamfletten in het Duits, Engels, Italiaans en Frans uitgedeeld in militaire treinen die naar het front vertrokken. Na de Amerikaanse landing op 6 juni 1944 werd een oproep gedaan aan alle soldaten en arbeiders om hun klassensolidariteit over de grenzen heen te tonen; een oproep om het vuren te staken en de wapens neer te leggen en zich op basis van ‘het internationale klassenfront’ allemaal te verenigen tegen het wereldkapitalisme, de imperialistische oorlog om te vormen in een burgeroorlog en voor de overwinning van de wereldrevolutie“.[6] Dit intensieve werk, dat voornamelijk werd uitgevoerd door de ‘Franse kern’, resulteerde met name in de numerieke groei van de groepen in Marseille en Parijs. In december 1944, tijdens haar eerste conferentie, veranderde de kern in de Fraction Française de la Gauche Communiste (FFGC). De Internationale Kommunistische Linkerzijde telde voortaan, naast de Italiaanse en de Belgische Fractie, een nieuwe fractie, waarmee het project dat in 1937 door het Internationaal Bureau van de Kommunistische Linkerzijde was geformuleerd, werd gerealiseerd. 

“De programmatische grondslagen waren strikt dezelfde als die van de Italiaanse en Belgische fracties: van de resolutie van het Internationaal Bureau van de Kommunistische Linkerzijde van 1938 en van de hele traditie van Bilan".[7]  

De door de conferentie gekozen uitvoerende commissie (UK) omvatte een lid van de UK van de Italiaanse Fractie (Marc Chirik) om het niet-autonome karakter van de nieuwe fractie te benadrukken. [8] Maar de banden tussen de restanten van de Italiaanse Fractie en de Franse Fractie zouden zeer snel verslappen, vanwege een zeker wantrouwen van de eerste ten opzichte van de tweede. In feite was de Italiaanse Fractie, zoals tijdens de 3e conferentie in mei 1944 werd erkend, er niet in geslaagd om de crisis, die haar aan het einde van de jaren 1930 had getroffen, volledig te boven te komen. De oprichting van de Partito Comunista Internazionalista (PCInt) in 1943 in Italië had de desoriëntatie en versnippering binnen de Italiaanse Fractie nog verergerd. [9] Tijdens haar conferentie in mei 1945 werd besloten zich te ontbinden en de leden op individuele basis te integreren in de nieuwe ‘partij’ die in Italië was opgericht. Alleen Marc Chirik verzette zich krachtig tegen dit besluit, zolang de standpunten van de nieuwe partij, die nog onbekend waren, niet konden worden gecontroleerd. Geconfronteerd met de zelfmoordactie van de Fractie [10] nam hij uiteindelijk ontslag uit zijn UK, verliet de conferentie uit protest en besloot de revolutionaire strijd voort te zetten binnen de Franse Fractie (FFGC). Eind 1945 nam de FFGC de naam Gauche Communiste de France (GCF) aan. Zij was voortaan de enige revolutionaire groep die vastbesloten was de revolutionaire strijd voort te zetten door zich sterk te baseren op de erfenis en de klassieke standpunten van de Italiaanse Fractie en de Internationale Kommunistische Linkerzijde. De GCF nam de kritische houding over die Bilan had ontwikkeld in haar strijd tegen het opportunisme van de door Trotski geleide Linkse Oppositie. Zij zou deze strijd voortzetten binnen het revolutionaire milieu, met name tegen de volledig opportunistische houding die de Partito Comunista Internazionalista in Italië vanaf 1943 had ontwikkeld.

De strijd tegen het opportunisme binnen het Linkskommunisme

De Kommunistische Linkerzijde van Frankrijk hield in juli 1945 haar tweede conferentie, waarop zij een rapport over de internationale situatie aannam. Dit document verdedigde de klassieke standpunten van het marxisme over imperialisme en oorlog, met name tegen de afwijkingen ontwikkeld door Vercesi. Het vormde een echte verdieping van het begrip van de belangrijkste problemen waarmee de arbeidersklasse in het verval van het kapitalisme te maken had. De GCF begreep met name dat de pogingen van het proletariaat om vanaf 1943-1944 in opstand te komen, zoals in Italië, geen einde hadden gemaakt aan de contrarevolutie. De wereldbourgeoisie had lering getrokken uit de revolutionaire golf die aan het einde van de Eerste Wereldoorlog was uitgebroken. Zij had elke vorm van proletarische reactie en solidariteit op internationaal vlak met de meest cynische en wrede middelen verhinderd.

Bovendien kon de GCF, door zich het standpunt van de Italiaanse Fractie over de voorwaarden voor het ontstaan van de partij [11] eigen te maken, inzien dat dit absoluut niet aan de orde was; de taak van dat moment lag in de voortzetting van het werk dat de Italiaanse Fractie vanaf het einde van de jaren 1920 had ondernomen. Onder deze omstandigheden begon de GCF een kameraadschappelijke maar onverzettelijke polemiek tegen de rampzalige aanpak van de PCInt: "De weg naar de derde imperialistische wereldoorlog ligt open. We moeten ophouden onze kop in het zand te steken en ons te troosten door de ernst van dit gevaar niet onder ogen te willen zien. Onder de huidige omstandigheden zien we geen kracht die deze koers kan stoppen of veranderen. Het ergste wat de zwakke krachten van de revolutionaire groeperingen kunnen doen, is proberen een trap op te lopen die naar beneden gaat. Uiteindelijk zullen ze hun nek breken.  […] Door zich te storten in het avonturisme van het voortijdig en kunstmatig opzetten van partijen, begaan ze niet alleen een fout in de analyse van de situatie maar keren ze ook de huidige taak van de revolutionairen de rug toe, verwaarlozen ze de kritische uitwerking van het programma van de revolutie en laten ze het positieve werk van de vorming van kaders varen. Maar het kan nog erger, en de eerste ervaringen van de partij in Italië bevestigen dat. Door koste wat ‘t kost de partij te willen spelen in een reactionaire periode en door koste wat ‘t kost massawerk te willen doen, verlagen ze zich tot  het niveau van de massa, volgen ze haar voorbeeld, nemen ze deel aan vakbondswerk, aan parlementsverkiezingen en bedrijven ze een opportunistische politiek. Op dit moment kan de oriëntatie van de activiteit op de opbouw van de partij alleen maar een opportunistische oriëntatie zijn”.]12] 

En daar bleef de kritiek van de GCF niet bij. Het opportunisme van de Partito kwam niet alleen tot uiting in het voorbarige karakter van haar oprichting, maar ook in het feit dat zij was opgericht zonder enige verheldering en afbakening van de proletarische standpunten en beginselen. Daarom stemde de partij er vanaf 1945-1946 mee in om, zonder enige voorafgaande discussie, de Vercesi-tendens die enkele maanden eerder nog deel uitmaakte van het Antifascistisch Comité van Brussel, in haar rangen toe te laten, alsmede de minderheid van de Italiaanse Fractie, die tijdens de Spaanse Burgeroorlog in de antifascistische milities had gevochten. Veder werden de leden van de voormalige Union Communiste en zelfs militanten die in 1945 samen met de ‘partizanen’ hadden deelgenomen aan de ‘bevrijding’ van Turijn toegelaten. Dat was de samenstelling van dit beginselloze conglomeraat dat na de oorlog de PCInt vormde. Het streven naar onmiddellijk succes en het aantrekken van een zo groot mogelijk aantal bracht haar ertoe de methode, die was overgenomen uit de ervaring van de revolutionaire beweging op het gebied van organisatieopbouw, volledig de rug toe te keren. Een methode die was ontwikkeld met de oprichting van de Bond van Kommunisten in 1848 en met die van de Bolsjewistische Partij in 1903.   Dat was de boodschap van de GCF in januari 1946, toen zij een parallel trok tussen de opportunistische opbouw van de Communistische Internationale vanaf 1919-1920 en die van de Partito: "Kortom, de methode die de CI zal gebruiken voor de ‘opbouw’ van de kommunistische partijen zal overal het tegenovergestelde zijn van de methode die is gebruikt en zijn waarde heeft bewezen bij de opbouw van de Bolsjewistische Partij. Het is niet langer de ideologische strijd rond het programma, de geleidelijke eliminatie van opportunistische standpunten en de overwinning van de consequente revolutionaire Fractie die als basis zal dienen voor de opbouw van de Partij, nee, het is de samenvoeging van verschillende tendensen, hun samensmelting rond een programma dat opzettelijk onvoltooid is gelaten, die als basis zal dienen. Selectie zal worden opgegeven ten gunste van groei, principes zullen worden opgeofferd ten gunste van het massale aantal”. [13] 

Het tweede deel zal gaan over de laatste fase van het politieke leven van de GCF en toont de bijdrage van deze groep aan het begrip van het verval van het kapitalisme en de implicaties daarvan voor de standpunten van revolutionairen. (Word vervolgd)

Vincent/19 01 2026

[1] Het is belangrijk te benadrukken dat de activiteit van de militanten van de Kommunistische Linkerzijde gedurende een hele periode in het geheim plaatsvond, onder de voortdurende dreiging van repressie, niet alleen door de Duitse bezettingsautoriteiten, maar ook door de ‘bevrijders’ vanwege het internationalisme van deze stroming, haar onverzettelijke verzet tegen de oorlog en haar weigering om welke imperialistische partij dan ook te steunen.

[2]Zie de brochure van de IKS La Gauche communiste de France.

[3] Haar strijd tegen de ontaarding van de partijen van de Communistische Internationale leidde ertoe dat de Linkerfractie van de Kommunistische Partij van Italië (Italiaanse Fractie), met Bordiga aan het hoofd, tijdens het congres van Lyon in 1926 uit de PCI werd gezet.

[4] Marc Chirik was op dat moment lid van de Italiaanse Fractie van de Kommunistische Linkerzijde. Hij zou ook een van de oprichters worden van de Internationale Kommunistische Stroming. Voor meer informatie over zijn politieke traject, zie de volgende reeks artikelen:

– Marc, Part 1: From the Revolution of October 1917 to World War II, International Review n° 65 (2nd quarter 1991).

– Marc, Part 2: From World War II to the present day, International Review n° 66 (3rd quarter1991).

[5] "Organisatiestatuut van de Franse Fractie van de Internationale Kommunistische Linkerzijde.” Deze kern stelt zich ten doel de Franse Fractie van de Kommunistische Linkerzijde op te richten, maar onder invloed van Marc Chirik weigert zij, in tegenstelling tot de trotskisten die een politiek van ‘recrutering’ en ‘infiltratie’ voeren, overhaast de onmiddellijke oprichting van een dergelijke fractie af te kondigen.

[6] Pamphlet: The Italian Communist Left 1926-45

[7] Dit is de naam van het theoretische tijdschrift van de linkerfractie van de Kommunistische Partij van Italië tussen 1933 en 1938.

[8]Idem

[9] Voor een meer gedetailleerde uiteenzetting over dit onderwerp, zie The Italian Communist Left 1926-45 , hoofdstuk IX:  The ‘Partito Comunista Internazionalista'

[10] Deze ontbinding was een machtsgreep en een verrassende wending. Op de dag zelf van de conferentie vernamen de leden van de fractie dit bij het lezen van de ‘politieke verklaring’ die alleen door een deel van het uitvoerende comité was opgesteld. Deze laatste gaf aan dat als deze tekst niet zou worden aangenomen, zij zou aftreden om deze als minderheid binnen de fractie te verdedigen. De verklaring werd aangenomen, maar in afwezigheid van talrijke militanten die niet aanwezig konden zijn.

[11] Op basis van de ervaring van de revolutionaire beweging sinds de Bond van Kommunisten, vertheoretiseerde de Italiaanse Fractie het idee dat de klassenpartij niet in elke willekeurige situatie kon ontstaan, maar alleen in een koers naar een werkelijke ontwikkeling van de klassenstrijd. Daarom verzette de Italiaanse Fractie zich tegen het absurde besluit van Trotski en de Oppositie om de Vierde Internationale op te richten in het midden van de contrarevolutie, aan de vooravond van het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog.

[12] La tâche de l’heure : construction du parti ou formation des cadres, Internationalisme n° 12 (Augustus 1946).

[13] À propos du 1er congrès du Parti Communiste Internationaliste d’Italie Internationalisme n °6 (januari 1946).