De vliegtuigen, het geschreeuw, de instorting van de Twin Towers… 25 jaar geleden was de hele wereld verbijsterd toen de dodelijkste terroristische aanslag uit de geschiedenis plaatsvond. Ter gelegenheid van deze sombere herdenking nodigen we onze lezers uit om het artikel dat we in 2001 publiceerden te lezen of te herlezen: „In New York net als elders: het kapitalisme zaait de dood”, in International Review nr. 107.
(https://en.internationalism.org/ir/107_new_york.html).
In dit artikel verdedigden we het standpunt dat deze aanslag geen toeval was in de geschiedenis. Aan het begin van de 21e eeuw herinnerde deze spectaculaire aanslag iedereen eraan dat de barbarij niet was uitgestorven met de vorige eeuw, die van de wereldoorlogen, de gaskamers, de atoombommen, Vietnam of de genocide in Rwanda. Achter de terroristen van 11 september ging een nog angstaanjagender monster schuil: het in verval geraakte kapitalisme.
Deze gebeurtenis was een opzienbarende bevestiging van het feit dat het kapitalisme in verval een nieuwe fase was ingegaan, zijn terminale fase: die van zijn “inwendige ontwrichting”, zoals de Kommunistische Internationale al in 1919 had aangekondigd. In deze periode, die begon met de ineenstorting van het Russische imperialistische blok in 1989 en vervolgens met de daaropvolgende versnippering van het Amerikaanse blok, zag men hoe de onontkoombare neiging van het kapitalisme tot oorlog nieuwe en chaotische vormen aannam, vooral de explosieve toename van het terrorisme op wereldschaal. De betrokkenheid van Al-Qaida was nog niet duidelijk vastgesteld toen we dit artikel schreven (Al-Qaida zou pas in april 2002 de aanslagen opeisen). Maar het feit dat ze waren gepleegd door een islamistische groepering die de Verenigde Staten in de jaren tachtig hadden gesteund tegen de Russische bezetting van Afghanistan, toonde al aan in hoeverre het kapitalisme wegzakte in instabiliteit en chaos. In plaats van de “nieuwe wereldorde” die George Bush senior had beloofd na de ineenstorting van de Sovjet-Unie, is er een toenemende wanorde ontstaan. Van de “bondgenoten” in Europa tot krijgsheren als Bin Laden, en via tweederangs mogendheden zoals Iran of het Rusland van Poetin, waren de oude en nieuwe “partners” van de Verenigde Staten voortaan vastbesloten hun eigen belangen te verdedigen met een toenemende wereldwijde bandeloosheid tot gevolg.
Tegen deze achtergrond heeft de Amerikaanse bourgeoisie de aanslagen in New York als voorwendsel gebruikt om haar operaties in Afghanistan en Irak te lanceren. Deze grootschalige militaire operaties waren in de eerste plaats bedoeld om met geweld de tanende status te handhaven van de Verenigde Staten als enige supermacht, die in staat was om de imperialistische chaos in te dammen en iedereen hun discipline op te leggen.
Ondanks de ongelooflijke machtsdemonstratie van het Amerikaanse leger hebben de afgelopen 25 jaar volledig bevestigd wat het 14e congres van de IKS enkele maanden vóór de aanslagen had aangenomen: “De versnippering van de structuren en de discipline van de voormalige blokken heeft de rivaliteit tussen naties op een ongekende schaal doen losbarsten, wat heeft geleid tot een steeds chaotischer wordende strijd waarin iedereen voor zichzelf vecht, van de grootste wereldmachten tot de kleinste lokale krijgsheren […]. Het kenmerk van de oorlogen in de huidige fase van het verval van het kapitalisme is dat ze niet minder imperialistisch zijn dan de oorlogen in eerdere fasen van zijn verval, maar dat ze uitgebreider, onbeheersbaarder en moeilijker te stoppen zijn geworden, al was het maar tijdelijk. […] De kapitalistische staten zijn allemaal verstrikt in een logica die aan hun controle ontsnapt en die steeds minder zin heeft, zelfs in kapitalistische termen, en juist dat maakt de situatie waarmee de mensheid wordt geconfronteerd zo gevaarlijk en instabiel”.
25 jaar later is het kruitvat van het Midden-Oosten ontploft: de Taliban hebben de macht in Afghanistan heroverd, Irak en het naburige Syrië zijn ware niemandslanden, het Arabische schiereiland staat in vuur en vlam, Gaza en Zuid-Libanon liggen in puin, Israël wordt geleid door een bende bloeddorstige waanzinnigen en de Verenigde Staten zijn verstrikt geraakt in een absurd conflict met Iran en hebben daarmee definitief hun geloofwaardigheid verspeeld. In plaats van de vloedgolf van imperialistische chaos in te dammen, zijn de Amerikaanse invasies juist een factor geworden die deze chaos aanzienlijk versnelt. Eindeloze conflicten en burgeroorlogen verspreiden zich als een lopend vuurtje over alle continenten: Oekraïne, Libië, Venezuela, de Democratische Republiek Congo en misschien binnenkort ook het Verre Oosten… Dat is het resultaat van een kwart eeuw “oorlog tegen het terrorisme”!
EG / 11 September 2026