Midden in de zomer, op 30 juli, stroomden 60.000 migranten, voornamelijk jongeren uit Marokko, plotseling de enclave Ceuta binnen, op zoek naar een beter leven en werk binnen de Europese Unie (EU). Bij de zwemtocht van deze wanhopige jongeren kwamen 77 van hen om het leven. Meteen bij hun aankomst werden de uitgeputte overlevenden opgevangen door overbelaste ordestrijdkrachten, die onmiddellijk werden bijgestaan door een indrukwekkend veiligheidsapparaat: eenheden van het Spaanse leger, oproerpolitie en de Spaanse marine, boven op de troepen die al aanwezig waren aan deze volledig gemilitariseerde en met bunkers versterkte kusten. Het terugdrijven naar Marokko verliep toen net zo snel als wreed.
Het cynisme van de bourgeoisie kent geen grenzen
Deze nooit eerder geziene gebeurtenis is meer dan zomaar weer een tragedie. Het volgt op de vele dodelijke pogingen van migranten die koste wat kost Europese bodem willen bereiken via de levensgevaarlijke oversteek van een Middellandse Zee die in een reusachtig zeegraf is veranderd. Maar deze keer was de toestroom helemaal niet spontaan: de migranten overspoelden de stad in een ongekend recordtijd van minder dan 24 uur. Dit alles is deels te verklaren door de katalyserende rol van de sociale media en de virale actie van actoren die ten onrechte beweerden dat “de Spaanse grens open is “. Actoren die hoogstwaarschijnlijk van staatswege handelden en waarvan men uiteraard geen spoor kon vinden, omdat de accounts meteen na de gebeurtenis verdwenen.
De migranten zijn, gisteren net als vandaag slachtoffers die een armoede ontvluchten die ondraaglijk is geworden. Het Afrikaanse continent, geteisterd door de wereldwijde economische crisis, door de uitbreiding en verscherping van oorlogsconflicten, door de chaos van het verval en de toenemende barbarij, wordt onleefbaar. Inflatie en werkloosheid treffen dit continent hard: in Marokko bijvoorbeeld is 37% van de jongeren werkloos. Het drama van Ceuta heeft dus dezelfde oorzaak: het failliet van het kapitalisme. En het zijn altijd dezelfde slachtoffers die de gevolgen ervan ondervinden: de arbeidersklasse die, overal ter wereld, alleen haar arbeidskracht bezit, en vaak, in een poging die te verkopen, haar leven moet wagen, op weg naar ballingschap.
Degenen die het avontuur zijn aangegaan door op de oproep op sociale media te reageren, liepen het risico te verdrinken. Ze werden stelselmatig achtervolgd, opgespoord en uitgezet. Op alle continenten is het hetzelfde verhaal: overal staan prikkeldraad, muren en wachttorens. Spanje heeft trouwens onlangs een 500 meter lange drijvende barrière voor de kust van de enclave Ceuta geplaatst, waardoor nieuwe vluchtelingen tegen een nog afschrikwekkender en dodelijker obstakel aanlopen. Andere soortgelijke, vrijwel onoverkomelijke drijvende barrières waren al elders opgetrokken en hebben daar ook slachtoffers gemaakt, bijvoorbeeld op de Rio Grande, waar ze op brute wijze de grens met de Verenigde Staten afsluiten.
Alle staten zijn betrokken bij en medeplichtig aan deze barbaarse constructies. Alle mooie praatjes over het ‘asielrecht’ en de ‘vrijheid van verkeer’ zijn alleen maar bedoeld om het boekhoudkundige beheer, de winst en de controle om de kapitalistische orde te handhaven te verdoezelen, om uitsluitend de belangen van de burgerlijke staat te dienen tegen de ‘ongewensten’ die wanhopig proberen de gebarricadeerde grenzen over te steken om te overleven.
Ook al klinkt de retoriek van de meest ‘democratische’ staten en van links menselijker, het is daarom niet minder misleidend en dodelijk. De ‘democratische’ Franse staat heeft bijvoorbeeld de migrantenkwestie uitbesteed aan de folteraars van afschuwelijke Libische kampen, en de EU zelf delegeert nog steeds tegen hoge vergoedingen het vuile werk -het onderdrukken en opsluiten van migranten- aan derde landen. Groot-Brittannië heeft ook een verachtelijke uitzettingsovereenkomst met Rwanda gesloten en het Italië van Meloni heeft zijn beleid uitbesteed aan centra in Albanië, enzovoort.
Eén ding is zeker, links en de zichzelf ‘progressief’ noemende politieke stromingen zijn zeker niet minder doeltreffend geweest dan rechts of extreemrechts. Integendeel, ze waren ronduit geducht! In de Verenigde Staten bijvoorbeeld waren Obama en Biden veel effectiever dan Trump en zijn ICE-militie in het uitzetten van illegale immigranten, waarbij ze zelfs Spaanstalige kinderen van hun familie scheidden. Als het op wreedheid aankomt, doet links niet onder voor de ergste folteraars van rechts, zoals de Spaanse socialist Zapatero destijds – met de felicitaties van de EU – heeft laten zien, toen zijn ordestrijdkrachten in 2005 vijf migranten doodschoten. Diezelfde socialistische regering had massaal troepen van het Legioen en de Civiele Garde ingezet met de opdracht om de migranten op een ‘humane’ manier terug te drijven. Dat hield in dat de migranten werden teruggestuurd naar de Marokkaanse staat, die het stokje overnam door ze in de woestijn ten zuiden van Oujda achter te laten, door razzia's te organiseren in de steden van het land, uitzettingen naar Mali en Senegal, en door een groot aantal mensen in de ‘doodsbussen’ te vervoeren… naar de Saharawoestijn. Dat soort wreedheden gaat achter de schermen nog steeds door en wordt alleen maar erger en breidt zich overal uit.
Een verachtelijke instrumentalisering
Terwijl het doel vandaag de dag nog steeds is om migranten op te sluiten en vast te houden, waarbij men op hypocriete wijze een beroep probeert te doen op derde landen, is de trend om migranten steeds systematischer en op cynische wijze in te zetten als geopolitiek wapen. Zonder enig respect voor de menselijke waardigheid worden migranten gewetenloos geïnstrumentaliseerd, waarbij staten er niet meer voor terugdeinzen hun lijden te gebruiken als onderhandelingsmiddel om politieke druk uit te oefenen of rivalen te destabiliseren. Het lijkt vrij waarschijnlijk dat Marokko een belangrijke rol heeft gespeeld in de huidige situatie; uit getuigenissen blijkt namelijk dat de ordehandhavers aan de grens het maar op zijn beloop lieten. Het is trouwens niet de eerste keer dat Marokko migranten openlijk gebruikt als wisselgeld tegen de Spaanse regering.
In 2021 leidde de ontvangst door Spanje van de leider van het Polisario-front,[1] – wat voor Marokko een bron van diplomatieke onvrede was gezien het geschil over de Westelijke Sahara – meteen tot vergeldingsmaatregelen: 10.000 migranten staken de grens over naar Ceuta en Spanje! Vandaag ligt de regering-Sánchez nog meer onder vuur vanwege haar internationale politieke standpunten, vooral over Palestina en Iran.
Maar deze keer is Marokko lang niet de enige mogelijke speler, gezien de context en de omstandigheden van de plotselinge massale uittocht op 30 juli. Deze tragedie speelt zich namelijk af in een bijzondere context, op een moment dat verschillende landen Spanje willen ‘bestraffen’ of ‘vergeldingsmaatregelen’ tegen het land willen nemen. In de eerste plaats kan Marokko, alweer Marokko, de toenadering tussen Madrid en Algiers maar niet verwerken. Maar daar komt vooral nog de ontevredenheid van Israël bij over de erkenning van de Palestijnse staat door Spanje en de weigering van de Spaanse regering om het Amerikaanse leger toestemming te geven om de luchtmachtbases op zijn grondgebied in Andalusië te gebruiken voor militaire operaties in Iran. Trump heeft, net als Netanyahu, duidelijk laten weten dat de houding van Spanje “niet zonder gevolgen zou blijven“. En feit is dat Tel Aviv en Washington Marokko steunen tegen Spanje, vooral sinds Marokko zich in 2020 bij de Abraham-akkoorden heeft aangesloten en daarmee zijn soevereiniteit over de Westelijke Sahara heeft erkend
Ook zien we dat naasten van staatssecretaris Marco Rubio geneigd zijn de soevereiniteit van Spanje over de enclaves Ceuta en Melilla in twijfel te trekken, door erop te wijzen dat ze "geografisch verbonden zijn met Marokko“. Wilde Trump niet "alle handelsbetrekkingen met Spanje verbreken“? Op de een of andere manier[1] wijst alles erop dat de Verenigde Staten en Israël, samen met het medeplichtige Marokko, op zijn minst de omstandigheden hebben bevorderd die er in zekere zin toe hebben geleid dat "Spanje werd gestraft“.
Of ze nu wel of niet een directe rol hebben gespeeld bij het ontstaan van de onverwachte migratiestroom naar Ceuta, één ding is absoluut zeker: ze hebben dit menselijk leed meteen op een walgelijke manier geïnstrumentaliseerd voor politieke doeleinden, en genoten van de angstige situatie in Spanje. Trump noemde de gebeurtenis in Ceuta ironisch genoeg een “invasie”, waarbij hij zijn verdiensten tegenover het “verkeerde kamp” aanprees voor het geval de Democraten de komende Amerikaanse verkiezingen zouden winnen, en grofweg suggereerde dat hij de enige verdedigingslinie tegen “invasies“ zou zijn. Trump constateert ook met voldoening dat de crisis in Ceuta een extra wig drijft tussen de EU-lidstaten. Wat Israël betreft, geeft de uitspraak van ambassadeur Danny Danon een veelzeggend beeld van hun instelling: hij beschuldigde Spanje tijdens de crisis in Ceuta bij de VN ervan “koloniale enclaves in Afrika in stand te houden“.
De EU-lidstaten blijven niet achter en hebben hun eigen rivaliteiten blootgelegd door, op net zo’n verachtelijke manier, de gebeurtenis te misbruiken ten gunste van het populisme en zo de retoriek van extreemrechts over de wereldwijde chaos aan te wakkeren. Zo heeft Italië zich meteen gedistantieerd van Spanje en gevraagd om een "opschorting van het Schengengebied“. Frankrijk heeft onmiddellijk "zijn grenscontroles verscherpt“, terwijl Denemarken, Finland en Zweden "beperkingen“ voorstelden. Elke staat heeft op de rug van de migranten de situatie uitgebuit ten dienste van zijn smerige imperialistische belangen, waarbij de groeiende rivaliteiten openlijk aan het licht kwamen achter een late schijnbare eenheid tijdens de spoedvergadering van de ministers van de 27 lidstaten.
Door de zich verdiepende historische crisis van het kapitalisme en het proces van ontbinding dat het in razend tempo ondermijnt, komen alle staten steeds meer naar voren als wat ze werkelijk zijn: kille monsters zonder god noch gebod. Tegelijkertijd gebruikt de heersende klasse haar eigen verrotting om die tegen de arbeidersklasse te keren. Het gebruikt aldus angsten om het bewustzijn te ondermijnen door van migranten zondebokken te maken die onderdrukt en verdreven moeten worden. Geconfronteerd met deze walgelijke en barbaarse retoriek moet het proletariaat van de centrale landen onderkennen dat migranten, net als zijzelf, het slachtoffer zijn van de uitbuiting door een alsmaar moorddadiger kapitalisme.
WH, 7 augustus 2026
[1]) Deze hypothese kan worden onderbouwd door het precedent van de hybride oorlog die door de Wit-Russische Loekasjenko werd gevoerd. Hij had in 2021 buitenlandse staatsburgers (uit het Midden-Oosten en Afrika) aangetrokken door visa te verstrekken, om ze vervolgens massaal naar de grenzen van de EU te drijven met het oog op destabilisatie.