Met de spectaculaire operatie van 3 januari, waarbij de Venezolaanse president Nicolas Maduro en zijn vrouw Cilia Flores in hun slaap werden ontvoerd uit een streng beveiligde woning, gaf de grootste wereldmacht een waarschuwing aan de hele wereld: de Verenigde Staten kunnen op elk moment hun overweldigende militaire macht gebruiken om overal hun nationale belangen op te leggen en te verdedigen. Chantage, openlijke druk en nu ook ontvoering, typisch voor maffia-achtige systemen, zijn nu gemeengoed binnen de voormalige internationale gemeenschap. En volgens dezelfde openlijke gangsterpraktijken heeft de Amerikaanse macht dreigementen geuit tegen andere schurken in de wereld, die alleen in dit licht beschaafder lijken, door warm en koud te blazen tegen Groenland of Canada, tegen de Europeanen, de NAVO, of de VN op het Forum van Davos.(1)
De volstrekt misleidende officiële rechtvaardiging van de strijd tegen het narcoterrorisme van Maduro was slechts een voorwendsel waar niemand intrapte. Ook de grote uitspraken van Trump over Venezolaanse olie, die door alle internationale bourgeoisieën, en met name hun linkse fracties, breed werd overgenomen om de gebeurtenis af te doen als een eenvoudige oorlog om de grondstoffen, is niet langer echt overtuigend: de te dure winning, de verouderde installaties en de instabiliteit interesseren de grote oliemaatschappijen niet echt, maar ook de investeerders staan niet te trappelen om in te stappen. De betekenis van de gebeurtenis en de omvang van het Amerikaanse offensief liggen daarom elders, veel globaler, veel ingrijpender en destructiever!
Een aardbeving van historische omvang
In werkelijkheid waren de bedoelingen van de regering Trump en de Verenigde Staten om hun rivalen, met name China en Rusland, te treffen en te intimideren, in een poging hen af te schrikken. Deze landen aarzelen namelijk niet langer om zich agressief te mengen in de traditionele invloedssfeer van Washington, in Latijns-Amerika. Commerciële inmenging op het continent of de bouw van haveninfrastructuur worden door Uncle Sam steeds minder op prijs gesteld, zoals bijvoorbeeld al bleek uit de reactie van Trump in Panama inzake de stroom Chinese goederen en de controle over het kanaal. Achter de retoriek van de ‘consolidatie per hemisfeer’ gaat een strategische prioriteit schuil die absoluut intact blijft: de belangrijkste uitdager van de Verenigde Staten op het wereldtoneel, China, in bedwang houden en zijn expansie verhinderen. Dat is de belangrijkste drijfveer achter deze militaire operatie in Venezuela.
Deze niets ontziende politiek, die slechts een stoot geeft aan de nieuwe National Security Strategy (NSS) die amper een maand eerder werd aangekondigd en gepubliceerd, is ingrijpend. Het opent nog meer de doos van Pandora, die van de ongekende versnelling van de chaos en de wereldwijde wanorde. En de methode om het internationaal recht met voeten te treden betekent niets minder dan het aan diggelen slaan van de hele internationale orde en de instellingen die sinds 1945 door de Verenigde Staten zelf waren opgezet om die orde te waarborgen. In die zin betekent het Amerikaanse offensief een aanzienlijke verdieping van het proces van ontbinding van de kapitalistische maatschappij, een nieuwe dimensie in de ontwikkeling van imperialistische rivaliteiten en het ‘ieder voor zich’.
De politiek van Trump, prozaïsch onbevangen en onvoorspelbaar, heeft nu al verstrekkende gevolgen. In slechts enkele dagen tijd is Washington overgegaan van een escalatie van zijn interventie in Venezuela naar nieuwe en zeer directe dreigementen tegen Denemarken inzake Groenland, vervolgens naar de inbeslagname van een Russisch schip in internationale wateren, en ten slotte naar de aankondiging van nieuwe massale bewapeningsprogramma's! Nu is het Canada, dat rechtstreeks het doelwit is van de Amerikaanse wil om de provincie Alberta te destabiliseren. Deze politiek, die een nieuwe verscherping van het militarisme en de spanningen aankondigt, vindt al plaats in een context van toenemende instabiliteit en totaal vernietigende oorlogen, met name in Europa tussen Oekraïne en Rusland, waardoor de ongebreidelde wapenwedloop nog verder wordt versneld (2). Hoewel de reacties van de Europese Unie op de dreigementen van Trump, die van Groenland de 51ste staat van de Verenigde Staten wil maken, krachtiger waren dan gewoonlijk, nemen de meningsverschillen binnen de NAVO slechts toe. In tegenstelling tot Venezuela maakt Groenland deel uit van Denemarken, dat voor het eerst in zijn integriteit wordt bedreigd door de Verenigde Staten, terwijl het sinds 1973 een lidstaat is van de Europese Unie en een van de oprichters van de NAVO. Ook Canada, dat eveneens door de Trump-clan wordt bedreigd, is lid van het Britse Gemenebest, de NAVO, en is een traditionele bondgenoot van de Verenigde Staten.
Een dergelijke versnelling van de situatie en de aard van de dreigingen wakkeren de spanningen alleen maar aan, versterken de nervositeit en het reeds bestaande onvermogen van de grootmachten om op lange termijn een strategische samenhang te handhaven. De gebeurtenissen volgen elkaar in razend tempo op en dwingen tot onmiddellijke reacties, een omwenteling die de staten niet de tijd geven om te verwerken, wat leidt tot spanningen waarbij de reeds verzwakte allianties uit het verleden snel in vraag worden gesteld en leiden tot vluchtige, incidentele, veranderlijke reacties zonder een echt doel. De onvoorspelbare dreigementen van Trump, na de trans-Atlantische scheiding, zoals de wens om de steun aan Oekraïne stop te zetten en eenzijdig een einde te maken aan dit conflict, en dan nog de dreigementen met waanzinnige invoerrechten voor Europese landen, hebben geleid tot timide afkeuring van de kant van deze laatsten. Vandaag de dag hebben de Europese landen en de Europese Unie, ook al is dat op een ongeordende manier, de dreigementen voor het merendeel als ‘onaanvaardbaar’ beoordeeld en een front gevormd. Daarom hebben ze deze keer standgehouden en symbolische militaire contingenten met spoed naar Groenland gestuurd, die de secretaris-generaal van de NAVO, Mark Rutte, noodzaakte tot een complexe evenwichtsoefening, waarbij hij grote concessies moest doen om de druk te verminderen, de intenties van Trump ogenschijnlijk te temperen en de nog steeds bezorgde Europese bourgeoisie tijdelijk gerust te stellen.
Een dergelijke situatie bevestigt volledig de analyse van de IKS over de scheiding tussen Uncle Sam en de Europese Unie en benadrukt de versnelling van de oorlogschaos waarin het ‘ieder voor zich’ heerst, terwijl andere groepen uit het proletarische politieke milieu blijven spreken over een “blok dat zich versterkt met het oog op de Derde Wereldoorlog”.
In Europa gaan steeds meer stemmen op die beweren dat de Verenigde Staten geen betrouwbare bondgenoot meer is! Deze overtuiging is voor sommige leden van de Europese Unie nog sterker geworden, met name door de nieuwe verrassing van Trump om het kader van de VN volledig te omzeilen en zich eraan te onttrekken door, op het moment van het Forum van Davos, zijn eigen alternatieve structuur in te wijden: een zogenaamde “Vredesraad” die volledig naar zijn hand is gezet. Uiteindelijk zitten de Europese mogendheden gevangen in een sterke energie- en militaire afhankelijkheid van Washington en lijkt hun aanvankelijke standvastigheid kwetsbaar. Deze situatie kan de toenemende spanningen alleen maar verergeren tussen de Europese staten, en binnen die staten tussen de pro- en anti-Amerikaanse facties, wat leidt tot een grotere kwetsbaarheid en politieke instabiliteit.
Maar dit alles wijst nog niet op een hernieuwde controle van de Amerikaanse macht over de wereld. De verwerping van het multilateralisme, van de regels van de internationale orde en de democratische misleidingen, zaken die stuk voor stuk na de Tweede Wereldoorlog door de Verenigde Staten zelf zijn ingesteld, vormt integendeel de duidelijkste uitdrukking van haar historische verzwakking. Hoewel de National Security Strategy (NSS) geenszins een breuk betekent met de hegemonische ambities van het Amerikaanse imperialisme, is zij gericht op de verdediging van zijn eigen belangen in een context waarin het niet langer in staat is een ‘nieuwe wereldorde’ op te leggen aan een wereld die wordt gedomineerd door het ‘ieder voor zich’. Ook al maken sommigen zich zorgen over de geestelijke gezondheid van Trump en vragen ze zich af hoe we in zo'n chaotische en gevaarlijke wereld terecht zijn gekomen, waarin de Verenigde Staten op langere termijn zichzelf in de voet lijken te schieten, het antwoord is niet te vinden in de persoon of het profiel van Trump, hoe irrationeel zijn gedrag ook mag lijken. De redenen voor zijn politieke gedrag en al deze chaos moeten worden gezocht in de historische ontwikkeling van het kapitalistische systeem. Trump is niets anders dan het ware gezicht van een kapitalisme dat onderhevig is aan verrotting.
Een nieuwe versnelling van de fase van kapitalistische ontbinding
Na de implosie van het Oostblok en de ineenstorting van de ‘Sovjet-Unie’ in 1989, die het gevolg waren van en een voorbode vormden voor de nieuwe periode van kapitalistische ontbinding, kondigde president George W. Bush senior de komst aan van een ‘nieuwe wereldorde’ onder leiding van de Verenigde Staten en profiteerden ze van de invasie van Koeweit door Irak in 1990 om de eerste Golfoorlog te beginnen, om namens de ‘internationale gemeenschap’ en de VN de naleving van het internationaal recht te garanderen, meer dan dertig landen achter zich te scharen en de gelederen te sluiten met zijn voormalige Europese bondgenoten.
Maar al snel werd het imperialistische landschap gekenmerkt door een systematische en algemene betwisting van het Amerikaanse leiderschap, ook door de Europese bondgenoten. Vanaf dat moment werden de reacties van de Amerikaanse wereldpolitieagent om zijn leiderschap te verdedigen steeds bruusker. Tijdens de oorlog in Joegoslavië en kort daarna verzetten NAVO-leden zich openlijk en frontaal tegen Uncle Sam, die uiteindelijk het laatste woord had door zijn spierballen te laten rollen, wat leidde tot de ondertekening in 1995van de Dayton-akkoorden, waarmee hij met moeite een einde maakten aan de oorlog in Bosnië. Erger nog, tijdens de tweede oorlog en de invasie van Irak in 2003 gingen ‘bondgenoten’ van de NAVO, waaronder Frankrijk en Duitsland, zo ver dat ze weigerden de politiek van de Verenigde Staten te steunen en deel te nemen aan militaire operaties. Zonder de goedkeuring van de VN en met beperkte steun van de NAVO-leden viel de regering-Bush jr. Irak binnen.
Oorspronkelijk bleven deze spanningen binnen een multilateraal juridisch en institutioneel kader dat na de Tweede Wereldoorlog was ontstaan, en de Verenigde Staten hadden toen als doel dit kader zo goed en zo kwaad als het ging in stand te houden. Bovendien droegen al deze operaties het ideologische stempel van de ‘strijd voor vrijheid en democratie’ tegen autocratische en dictatoriale machten. De Verenigde Staten wilden niet alleen optreden als ‘politieagent’, maar ook als ‘heraut’ van de zegevierende humanistische waarden van het Westen, als kampioen van de democratie. De oorlogen werden dan ook systematisch gevoerd onder het hypocriete mom van ‘humanitaire hulp’. (3)
Met de openlijke kruistocht tegen het terrorisme na de aanslag op de Twin Towers in 2001 en na de oorlog in Irak in 2003 en de openlijke leugens over de vermeende vondst van massavernietigingswapens, waren de Verenigde Staten meer en meer geneigd om zich openlijk te onttrekken aan de besluiten van de VN en eenzijdig hun eigen bloedige kruistocht te voeren. Sindsdien, geconfronteerd met het steeds duidelijker wordende falen van een door de Verenigde Staten gesteunde ‘nieuwe wereldorde’, is deze tendens om zich steeds openlijker los te maken van het internationaal recht en militair in te grijpen en chaos te zaaien, zoals in Afghanistan, alleen maar sterker geworden. De Amerikaanse ‘wereldpolitieagent’ werd in werkelijkheid steeds meer de belangrijkste schurk die onrust en chaos zaaide.
Hoewel Trump in wezen slechts een karikatuur is van dit steeds openlijker geweld, betekent het begin van de tweede ambtstermijn van Donald Trump toch een echte ommekeer op dit vlak, met de expliciete wil van de nieuwe regering om een einde te maken aan het conflict in Oekraïne zonder gebruik te maken van multilateralisme en traditionele diplomatieke middelen en door de belangrijkste Europese ‘bondgenoten’ uit te sluiten van de onderhandelingen. De luidruchtige verklaringen van de Amerikaanse president tegen het ‘internationaal recht’ en de internationale instellingen die dit zouden moeten waarborgen, torpederen de beroemde democratische waarden om plaats te maken voor het pragmatische “America First”, waarmee een echte scheiding tussen de Europeanen en het Amerika van Trump wordt bekrachtigd. Het eenzijdige besluit om de nucleaire installaties in Iran aan het begin van de zomer van 2025 te vernietigen bevestigt dat de wereldorde van 1945 is ingestort, ook al blijft de illusie bestaan van een interventie om “een nucleair gevaar van een antidemocratische macht uit te schakelen”. Met de staatsgreep in Venezuela toont de eerste wereldbourgeoisie, die van haar democratie een model voor de hele wereld had gemaakt, hoeveel belang deze klasse van bandieten hecht aan democratie, ‘mensenrechten’ en ‘vrijheid’: het zijn slechts leugens om het ware gezicht van het kapitalisme te verbergen, een fundamenteel wetteloos systeem waarin de sterkste wint, ongeacht de prijs die het kost!
Dergelijk vandalisme van Trump kan op zijn beurt alleen maar chaos en de ontwikkeling van allerlei ideologische spanningen en manipulaties aanmoedigen. Het Russische imperialisme zal zich gesterkt voelen om zijn hegemonie op te leggen in zijn ‘invloedssfeer’ in Oekraïne, de Baltische staten en Oost-Europa. De ambities van China ten aanzien van Taiwan zullen worden gesterkt. Europa zal hierdoor nog kwetsbaarder en bedreigde worden, aangezien er al sterke onenigheid bestaat tussen de lidstaten en er een proces van fragmentatie op gang is gekomen. Toch zullen de Verenigde Staten niet als winnaar uit de bus komen in een dergelijke dynamiek van irrationaliteit en chaos. Ze worden de aanstichters en versnellers van hun eigen neergang, ook intern ondermijnd door een soort sluimerende burgeroorlog, waarin Trump en zijn clan steeds meer geïsoleerd raken in een maatschappij die aan alle kanten verdeeld is, ook onder degenen die zijn presidentscampagne achter de MAGA-vlag hebben gesteund. Dat Trump gedwongen werd zijn houding ten opzichte van Groenland bij te stellen, was te wijten aan de externe druk van de Europeanen, die krachtiger reageerden, maar ook aan de chaotische binnenlandse politieke situatie en de breuken die binnen de grootste wereldmacht bestaan. (4) Een situatie die een uiting is van een proces van verrotting van het politieke apparaat van de heersende klasse, dat verband houdt met de fase van ontbinding van het kapitalisme.
En het ergste moet nog komen!
Zo zullen de steeds talrijker wordende rivalen rekenschap vragen en de Verenigde Staten dwarszitten door op hun beurt hun eigen wapens in te zetten, die van instabiliteit en chaos. Dat zal bijvoorbeeld het geval zijn in Latijns-Amerika, waar Trump met zijn ingrijpen, in plaats van ‘een einde te maken aan de drugshandel’, alleen maar een groot aantal andere vormen van illegale handel zal genereren. Kortom, een eindeloze spiraal, een maalstroom die Uncle Sam ertoe kan brengen zijn enige kracht, die van wapens, te gebruiken. De verbreiding van deze logica kan alleen maar leiden tot het in vraag stellen van de fundamenten van elke beschaving, die slechts tot nihilisme en dood leidt.
Tegenover deze monsterlijke dynamiek, die op termijn de vernietiging van de mensheid met zich mee kan brengen, bestaat er maar één alternatief: de strijd van het proletariaat voor een communistische samenleving.
WH / 24.01.2025
(1) Het gaat om een “rovershol”, een passende omschrijving die Lenin destijds gebruikte voor de Volkenbond (de voorloper van de VN).
(2) Na kolossale uitgaven te hebben gedaan, blijven alle staten nieuwe verhogingen van militaire uitgaven aankondigen. Dit is uiteraard het geval voor de Verenigde Staten, die een defensiebudget van 1.500 miljard dollar voorzien, d.w.z. 50 % meer dan aanvankelijk voorgesteld. Een ander voorbeeld is Frankrijk, dat een extra bedrag van 3,5 miljard euro heeft toegezegd voor de ontwerpbegroting voor 2026 en een extra bedrag van 3 miljard euro heeft uitgetrokken voor 2027.
(3) We kunnen het voorbeeld nemen van de eerste Golfoorlog, toen met de operatie ‘Provide comfort’ levensmiddelen werden gedropt als een rechtvaardiging voor de bombardementen op Irak
(4) Zoals de gouverneur van Californië, Gavin Newsom, een democraat, die de Europeanen aanmoedigt om zich te verzetten tegen de politiek van Trump en de internationale gemeenschap oproept om ‘wakker te worden’.