Prijsstijgingen: oliproducten, voeding,.. De verdieping van de economische crisis

Printvriendelijke versieSend by email

Alle prijzen gaan omhoog! De plotselinge stijging van de
energieprijzen verhoogt de rekening van de stookkosten en maakt het
woon-werkverkeer fors duurder. De prijs van noodzakelijke levensmiddelen, zoals
brood en melk, ontploft letterlijk. In de supermarkt vult men met hetzelfde
budget steeds minder het winkelkarretje! Alle prijzen gaan omhoog... maar niet
de lonen.

“Het probleem is alomtegenwoordig. Misschien wel voor het eerst
spreekt men dezelfde taal, of men nu in een rijk of een arm land leeft: de
Italianen maken zich bezorgd omwille van de stijging van de pasta, de
Guatemaltezen over die van de maïstortilla, de Fransen en de Senegalezen over
die van het brood.”
(1) De prijs van varkensvlees, het meest verbruikte
vlees in China, is in een jaar tijd bijna verdubbeld, terwijl de koers van
andere landbouw-producten, zoals gevogelte en eieren, de hoogte in schiet. In
Japan, dat voor 60% afhankelijk is van ingevoerde producten, raakt de
prijsstijging bijna alle voedingsmiddelen.

Vanwaar
deze plotselinge prijsstijging?

Volgens de bourgeoisie wordt de belangrijkste verklaring gevonden in
... een te gezonde Aziatische economie: “De vermindering van de productie
(verergerd door de droogte en de ‘boom’ van de biobrandstof, onder andere) en
de toename van de vraag (vooral vanwege de opkomende landen zoals India en
China, die graag de westerse voedingsgewoonten imiteren) hebben dus een
plotselinge prijsstijging veroorzaakt die even uitzonderlijk als onverwacht
is.”
(2) Kortom, het komt neer op een doodnormaal probleem van een
(tijdelijke) verstoring van het evenwicht tussen vraag en aanbod!

Zuivere verlakkerij! De prijsstijgingen vloeien rechtstreeks voort uit
de economische crisis. Ze zijn de eerste terugslag op de levensvoorwaarden van
de werkende klasse op wereldschaal van de nu reeds beruchte crisis van de
SUBPRIMES (3) die laatstleden zomer in de Verenigde Staten is uitgebarsten. Om
het ‘zwarte gat’ van de schulden van de Amerikaanse markt te vullen, was het
enige antwoord van alle centrale banken het massaal inspuiten van goedkoop geld
(door te gaan lenen bij speculanten met lage rentevoeten), in de hoop zo op
korte termijn de besmetting en de schade te beperken. Maar deze politiek is
zelfs geen pleister op een houten been. Het is de zoveelste vlucht vooruit in
de verschulding (4), die in werkelijkheid de crisis slechts verscherpt. Door
een enorme massa geld te storten op de banken en beurzen die met bankroet
worden bedreigd, in de grootte-orde van honderden miljarden dollars, hebben de
bourgeoisie en de centrale banken niets anders gedaan dan een diepgaande
spiraal van inflatie op internationale schaal op gang te brengen. (5) Maar waarom
beroert dit ‘inflationaire proces’ nu in het bijzonder de grondstoffen en de
basislevensmiddelen, die onmisbaar zijn voor miljoenen mensen? Het antwoord is
naar het beeld van dit wegrottende systeem: onmenselijk. “De grondstoffen
trekken speculanten aan, die de hausse voeden door, na de Amerikaanse
vastgoedcrisis van deze zomer, op zoek te gaan naar winstgevende afzetmarkten
op andere markten.”
(6) Zo laat de ‘irrationele woekering’ van de
plotse prijsstijging van de brandstoffen zich verklaren door speculatieve
investeringen “die zich teruggetrokken hebben uit bepaalde markten (acties,
obligaties, geldbeleggingen) om zich op de
‘grondstoffen’, voornamelijk
de olie te storten.”
(7) Hetzelfde geldt voor de graangewassen: na
de krach van augustus, “adviseerden Goldman-Sachs en Marc Faber, gevolgd
door praktisch alle speculantengroepen, om te investeren in de landbouwmarkten,
met hefboomsystemen om verschillende keren met dezelfde inzet te kunnen
spelen.”
(8) Om hun kapitaal te redden aarzelen deze gieren niet om zich in
werkelijke uithongeraars te veranderen! Zoals met grenzeloos cynisme door één
van hen wordt bevestigd: “als wij nu een vertraging meemaken op wereldvlak,
dan zal dat geen gevolgen hebben voor de landbouwproducten, want de mensen
blijven toch eten!”
(9)

De Verenigde Naties schatten dat “wij terrein gaan verliezen
tegenover de honger.”
(10) Een lieflijke verbloeming! In de 82 armste
landen, waar de uitgaven voor levensmiddelen gewoonlijk 60% tot 90% van het
budget vertegenwoordigen, leidt de prijsverhoging met 20% doodeenvoudig tot
hongersnood – en dus tot de dood – van een heel deel van de bevolking! Sinds
2006 zijn er in Mexico, Jemen, Brazilië, Burkina Faso, en ook in Marokko, reeds
hongeropstanden uitgebroken. In China “stelt de etikettenwals de verbetering
van de levensvoorwaarden in vraag.”
(11) In de westerse landen wordt
volwaardige voeding een luxe. In Frankrijk, waar het verbruik van 400 gram
fruit en groenten (die vooropgesteld worden door het FAO) per persoon en per
dag ongeveer 5% tot 12% opvreet van de minimum uitkering (SMIC), is het
duidelijk dat talrijke arbeiders niet langer meer hun meest elementaire
behoeften zullen kunnen bevredigen.

Naar
een nieuw 1929?

Wanneer wij de burgerlijke pers er op naslaan, wordt duidelijk dat de
krach van 1929 en het spookbeeld van de Grote Depressie de bourgeoisie beklemt:
“Stevenen wij af op een nieuw 1929?”

Het is waar dat vandaag en gisteren op elkaar lijken: de beurzen gaan
op en neer en hun yoyo-bewegingen maskeren de val maar amper; de schuldenbergen
die niet aflosbaar blijken, de vertrouwenscrisis tussen de banken, die allemaal
hun verliezen vermenigvuldigen; de paniek van de kleine spaarders die in lange
wachtrijen aanschuiven om hun spaarcenten af te halen, in de Verenigde Staten,
in Duitsland en in Engeland; het perspectief voor een heel deel van de
arbeidersklasse in de Verenigde Staten om van de ene dag op de andere beroofd
te worden van een dak boven het hoofd en van hun werk.

In 1929 heeft de krach van de Beurs van New York, de beruchte ‘zwarte
donderdag’(24 oktober 1929), de eerste majeure economische crisis ingeluid van
het kapitalisme in verval, de Grote Depressie van de jaren 1930. Deze
ineenstorting legde de chronische overproductiecrisis van waren bloot in de
fase van het verval van het kapitalisme. Deze crisis van 1929 heeft de vorm
aangenomen van een volledige ineenstorting die in het geheugen gegrift staat,
want de bourgeoisie heeft de oude recepten toegepast die deugdelijk bleken
tijdens de crises... van de 19e eeuw (dat wil zeggen toen het kapitalisme nog
volop in ontwikkeling was, in zijn bloeiperiode) maar die toen niet alleen
zonder gevolg bleven, maar de crisis in de nieuwe historische situatie (het
verval van het kapitalisme) nog verscherpten. Concreet gezien had de beperking
van de geldhoeveelheid op de markt, door de Amerikaanse Federale Bank, het
bankroet van de meeste banken tot gevolg, de terugval van het krediet en een
enorme afremming van de economische activiteit. De protectionistische
maatregelen ten voordele van de nationale economie, die weldra bijna overal
nagebootst werden, hadden de versplintering van de wereldeconomie tot gevolg,
de blokkering van de internationale handel en tenslotte, een nog grotere
terugval van de productie.

Ook al heeft de bourgeoisie sinds de jaren 1930 geen werkelijke
oplossing gevonden voor de historische crisis van haar systeem (12), toch heeft
zij zich aangepast aan deze permanente toestand van crisis, door haar over
langere tijd uit te smeren. Haar kruik zinkt verder, maar als het ware
langzamer. Zij heeft geleerd hoe ze de staatsmechanismen moet hanteren om het
hoofd te bieden aan financiële crises door te manipuleren met de rentevoeten en
door het injecteren van contant geld in het banksysteem. Dat is de reden waarom
de huidige economische crisis, die sinds 1968 woedt, niet de vorm heeft
aangenomen van de brutale ineenstorting van 1929. De neergang is geleidelijker
geweest. De crisis is van de ene recessie naar de andere gesukkeld, die nog
ernstiger en wijder verbreid was dan de voorgaande, afgewisseld met de ene
pseudo-hervatting na de andere, die steeds korter en beperkter van omvang
was.
Dit verzeilen van de crisis in een neerwaartse spiraal heeft het de
bourgeoisie mogelijk gemaakt om het bestaan zelf van de crisis en het bankroet
van haar systeem te ontkennen. Maar dat gaat ten koste van het bedelven van het
kapitalistisch systeem onder schuldenbergen en van een opeenhoping van
tegenstellingen die voor het kapitalisme steeds gevaarlijker worden. De extreme
fragiliteit van het financiële wereldsysteem getuigt van de slijtage van al
deze lapmiddelen die gebruikt zijn door de bourgeoisie.

De huidige crisis zal dus zeker geen brutale stop teweegbrengen van de
economie zoals in 1929. Maar in heel wat opzichten zal ze nog ernstiger en
diepgaander zijn. In de jaren 1930, in de Verenigde Staten, toen de New Deal
het programma inluidde van de heropleving van de economie om te proberen
het hoofd te bieden aan de overproductiecrisis, vertegenwoordigde de
financiering van het geheel van kredietmaatregelen door staatsleningen slechts
een onooglijk deel van de het jaarlijkse nationale inkomen (het equivalent van
minder dan drie maanden van de militaire uitgaven tijdens de Tweede
Wereldoorlog)! Vandaag bereikt de Amerikaanse schuld al 400% van haar Bruto
Nationaal Product! De zekerheid van bepaalde kapitalistische milieus “dat de
Zeer Grote VS Depressie (...) gevolgen zonder huns gelijke gaat hebben met de
crisis van 1929, (...) zelfs als 1929 het laatste vergelijkbare punt blijft in
de moderne geschiedenis”
(13) getuigt van de ongerustheid van de
bourgeoisie! De crisis van 2007 heeft een directe inslag gehad op wereldvlak. “Aangezien
de besmetting van de werkelijke economie al aan de gang is, niet alleen in de
Verenigde Staten maar tevens over het geheel van de planeet, staan nu reeds de
ineenstorting van de Britse, Franse en Spaanse vastgoedmarkten op het eindejaar
programma van 2007, terwijl Azië, China en Japan tegelijkertijd oog in oog
zullen staan met de daling van hun uitvoer naar de Amerikaanse markt en de
snelle baisse van alle activa in Amerikaanse dollars (VS deviezen zoals
schatkisttegoeden, aandelen in VS-bedrijven, enz.)”
(14)

Dit perspectief van een strenge recessie, vergezeld van een
inflatiestoot, zal zich vertalen in een brutale degradatie van de levens- en
uitbuitingsvoorwaarden voor de arbeidersklasse overal ter wereld, en een
onomkeerbare toenemende verpaupering. Ondanks alle beloften van de
politikasters van allerlei slag is het kapitalisme, dat al zijn redmiddelen
heeft uitgeput, vandaag niet meer in staat om een uitweg te vinden en om zijn
openlijk bankroet te maskeren. Het enige perspectief dat het de mensheid nog te
bieden heeft, is steeds meer en ergere ellende. De toekomst, de hoop en het
heil van de mensheid hangen af van de strijd van de arbeidersklasse!
n

Scott / 26.11.2007

(1) Le Monde, 17 oktober
2007.

(2) La Republica,
geciteerd door Courrier International nr. 888.

(3) Subprimes: riskante
hypothecaire kredieten.

(4) Na het uiteenspatten van
de speculatieve Internet luchtbel in 2000-2001 en tegenover het risico van een
brutale duik in de recessie, heeft de Amerikaanse staat indertijd, bewust en
opzettelijk, met kunst en vliegwerk een nieuwe luchtbel in elkaar geflanst om
de consumptie te ondersteunen, de vastgoed-luchtbel, door het systematiseren
van leningen aan de armste Amerikaanse huishoudens. Enkele jaren volstonden om
deze op haar beurt te doen uiteenspatten, met nog grotere risico’s voor de
wereldeconomie (lees ons artikel ‘de vastgoedcrisis, een symptoom van de crisis
van het kapitalisme’ in Wereldrevolutie nr. 112 (najaar 2007) en op onze
website.

(5) “De massa van
circulerend geld wordt bepaald door de som van de prijzen van de waren (voor
een constante waarde van het geld), en deze som van de prijzen door de massa
van de waren die in omloop zijn
” (Engels, Over het Kapitaal). De
verhoging van de hoeveelheid geld in omloop zonder verhoging van de
warenproductie betekent een devaluatie; de prijzen (monetaire uitdrukking van
de waarde) moeten dus in de zelfde verhouding vermeerderen om de waarde van de
waren uit te drukken, die zelf niet verandert.

(6) Libération, 2
november 2007.

(7) Le Monde, 20
oktober 2007.

(8) Nouvelle Solidarité,
3 september 2007

(9)  Bloomberg, 19 augustus 2007.

(10) J. Sheeran, uitvoerende
directrice van het wereldvoedselprogramma van de Verenigde Naties.

(11) Nanfang Zhoumo,
krant uit Kanton.

(12) En met reden, want er
bestaat er geen andere dan de vernietiging van het kapitalisme!

(13) Global Europe
Anticipation bulletin
n°17.

(14) Idem.

Theoretische vraagstukken: