Open brief van uitgeverij ‘De Dolle Hond’ aan de anarchistische marktmeesters van de Utrechtse boekenbeurs

Printvriendelijke versieSend by email

(Bijlage bij Wereldrevolutie nr.104)

De Dolle Hond aan de anarchistische
marktmeesters van de Utrechtse boekenbeurs

Nadat ons verschillende malen een stand was geweigerd op de
anarchistische boekenmarkt van Utrecht en we zelfs werden
geïntimideerd op de openbare weg, publiceerden we in
Wereldrevolutie, nr. 101, het artikel Organisatoren
anarchistische boekenbeurs te Utrecht onthullen hun
stalinistische praktijken
. Daarop kwam een reactie van Sandra
van Uitgeverij De Dolle Hond die we hieronder plaatsen.

Open brief aan de anarchistische marktmeesters

Ondanks de wat plagerig klinkende titel boven dit stuk wil ik
hier in de eerste plaats mijn oprechte waardering uitspreken voor
de mensen die telkens weer de organisatie op zich nemen van
activiteiten als de anarchistische boekenmarkt in Utrecht. Het is
mij wel bekend dat daar heel wat meer werk mee gepaard gaat dan de
meeste mensen zien en dat het steeds weer te weinig mensen zijn
die verantwoordelijkheid nemen en daardoor een schier eindeloze
reeks rotklussen voor hun kiezen krijgen. Of het nu in Utrecht,
Appelscha, Gent of Amsterdam gebeurt: zo gaat het overal en steeds
weer opnieuw. Het is dus niet mijn bedoeling om de organisatoren
af te zeiken of hen middenin de organisatorische stress een hevige
discussie in de maag te splitsen.

Wel wil ik graag een discussie over de kwestie: wie mogen er op
een anar-chistische of alternatieve boekenmarkt een kraam en wie
niet? Die discussie kan hopelijk in alle rust gevoerd worden en
dat hoeft dus niet meteen in Utrecht maar kan het hele jaar door
(het zal per slot toch niet de laatste keer zijn...). Het is de
passiviteit van de deelnemers aan collectieve initiatieven als de
anarchistische boekenmarkt, die enkele organiserende individuen in
de positie van anarchistisch marktmeester manoeuvreert; vandaar de
ironisch bedoelde aanhef...

Sinds een aantal jaren wordt een mij bekende groep, de
Internationale Kommunistische Stroming (IKS), pertinent geweigerd
op de boekenmarkten in Utrecht en Gent, terwijl ze op de
Pinksterlanddagen in Appelscha al sinds jaar en dag aanwezig zijn.
De redenen waarom ze geweigerd worden kan ik, als ik de argumenten
die ik in de wandelgangen opvang juist weergeef, als volgt
samenvatten:- de IKS is niet anarchistisch maar marxistisch-
de IKS neemt anti-anarchistische standpunten in- als we de IKS
accepteren staan volgend jaar alle trotskistische splintergroepen
ook op de stoep- de IKS heeft de organisatie van de
anarchistische boekenbeurs beticht van stalinistische praktijken

Het eerste argument klopt al meteen als een bus: de IKS beroept
zich niet op het anarchisme maar op het marxisme. Meer specifiek:
op de linkse oppositionele stromingen die aan het begin van de
twintigste eeuw bestonden binnen de sociaal-democratie en, daarna,
binnen de zogenaamde communistische partijen. Daarbij onderscheidt
de IKS zich echter in gunstige zin van de verschillende
bolsjewistische stromingen (trotskisten, maoïsten, etc.) door
haar kritische standpunten over de rol van de staat, de verhouding
tussen partij en klasse en de positie van de arbeidersraden. Mijns
inziens bestaan er daarbij wel degelijk raakvlakken met de idee
die door sommige anarchisten zijn ontwikkeld ten tijde van de
Russische en Duitse revoluties. Ik noem hier slechts de Duitse
anarchist Erich Mí¼hsam die eveneens de noodzaak van de
dictatuur van het proletariaat in de vorm van de arbeidersraden
erkende. De IKS neemt echter een minder vergaand standpunt in dan
de radencommunisten en verwerpt niet volledig de voorhoederol van
de partij en de rol van de staat in een zogenaamde revolutionaire
tussenfase. Ze omschrijven zichzelf dan ook als ‘linkscommunisten’
en als ik ze uitmaak voor halfleninisten dan publiceren ze mijn
tekst vervolgens vrolijk in hun blad. In tegenstelling tot sommige
radencommunisten (die ook altijd een gewillig oor vonden bij de
oudere anarchistische kameraden) hebben ze echter een minder
deterministische interpretatie van het marxisme.

De IKS staat inderdaad zeer kritisch tegenover het anarchisme,
maar dat spreekt voor zich: het zijn nu eenmaal marxisten. Hun
visie op een bepaald historisch conflict binnen de Eerste
Internationale is even plat en eenzijdig als dat wat ik soms van
een enkele bakoeninist mag vernemen. Voor wie belangstelling heeft
voor hun standpunten staan ze echter open voor discussie. Hun
bijeenkomsten zijn openbaar en je mag er ongehinderd je
anarchistische standpunten komen toelichten of zelfs
anarchistische pamfletten verspreiden onder de bezoekers. Dat
lijkt me dus heel wat democratischer dan een anarchistische
boekenbeurs waar enkele organisatoren op eigen houtje beslissen om
bepaalde groepen te weigeren. Voor sommige anarchisten is het
misschien wel interessant om de verschillen en overeenkomsten te
kunnen onderscheiden, waarbij men de eigen standpunten leert
formuleren en verdedigen. Wanneer je echter geen zin hebt om met
hen in discussie te gaan, bijvoorbeeld omdat ze niet
anarchistisch, veganistisch, feministisch of pacifistisch genoeg
zijn, of anderszins niet in je wereldbeeld passen, dan doe je dat
gewoon niet... Het is echter wat anders dan een platform te bieden
voor de platte propaganda van stalinisten en trotskisten die
zieltjes komen winnen!

Overigens zijn bepaalde kritiekpunten van de IKS niet eens
exclusief marxistisch te noemen. Ook binnen de anarchistische
beweging zijn er in de loop der decennia critici geweest die
bijvoorbeeld de anarchistische regeringsdeelname in 1936
veroordeelden. Ik herinner me een adressenlijst uit een Duitse
anarchistische agenda tijdens de jaren tachtig, waarin vele lokale
groepen werden vermeldt die zich tooiden met de titel ‘Vrienden
van Durruti’ de politieke betekenis van dit predikaat werd me
pas jaren later duidelijk.

Maar los van al deze detailkwesties: ik zie in het geval van de
IKS vooralsnog onvoldoende grond om hen deelname aan de
anarchistische boekenmarkt te ontzeggen. Het is daarbij geenszins
mijn bedoeling om dan maar meteen de poorten open te zetten voor
de hele trotskistische en stalinistische mikmak; mijns inziens
onderscheidt de IKS zich, ook vanuit een anarchistisch standpunt,
daar in gunstige zin van. De historische stromingen waarop zij
zich beroepen zijn in hun tijd overigens in niet mindere mate het
slachtoffer geworden van de door Trotski en Stalin ontketende
repressie en terreur dan de anarchisten. Het zou toch vreemd zijn
als een bepaalde manier van denken die door toedoen van het
stalinisme praktisch van de aardbodem is verdwenen (en die op
velen ongetwijfeld een anachronistische indruk maakt) nu het
zwijgen wordt opgelegd door anarchisten!

Verder klopt het dat de IKS in hun blad Wereldrevolutie de
organisatoren van de boekenbeurs stalinistische praktijken hebben
verweten. Dat deden zij echter nadat zij meerdere jaren achtereen
zonder enige inhoudelijke discussie van die boekenbeurs zijn
geweerd, wat toch ook een minder vriendelijke houding is die niet
direct tot subtiliteiten uitnodigt. En ik mag er hier wel aan
herinneren dat de eerste die deze beschuldiging uitte niet iemand
van de IKS zelf was, maar een oudere anarchistische kameraad die
zich opwond over deze in zijn ogen onrechtvaardige censuur.

Tot slot kan ik het niet laten om hier te wijzen op de groepen
die wél toestemming krijgen om hun kraam op de
verschillende boekenmarkten op te zetten. De alternatieve
boekenbeurs in Gent ging zelfs zover om de maoïstische
uitgeverij EPO een plek te gunnen, wat nochtans een onderneming is
van de Belgische PvdA. Dezen lieten zich dan ook onmiddellijk
gelden door vooral hun publicatie Een andere kijk op Stalin ten
toon te spreiden, ronduit smerige en leugenachtige propaganda voor
een moorddadig totalitair regime. Het argument dat EPO ook goede
boeken uit zou geven, snijdt daarbij geen hout: een anarchistische
distributeur zou die goede boeken dan ook kunnen bestellen en
aanbieden, zodat de overige vuiligheid ons bespaard blijft.

In Utrecht blijft ons ook de nationalistische propaganda van de
solidariteitscomité niet bespaard. Wat groepen die streven
naar nieuwe staten in Baskenland, Palestina of Koerdistan nog met
anarchistische idealen van doen hebben is mij volstrekt
onduidelijk. Het argument dat het hier mensen betreft die we
kennen uit onze eigen of aanverwante kringen slaat daarbij nergens
op: dit is een ons-kent-ons principe dat niets meer te maken heeft
met een inhoudelijke politieke stellingname. Wellicht is het ook
goed om ruimte te bieden voor afwijkende, niet-anarchistische
geluiden, maar wanneer men de IKS wil weigeren om hun
‘anti-anarchisme’, dan zal men als consequentie minstens zulke
nationalistische, staatsgezinde en stalinistische clubs evengoed
moeten weren!

Hier wou ik het voorlopig bij laten. Eventuele reacties kunnen
wellicht gepubliceerd worden in bladen als Buiten de Orde en de
Grachtenkrant.

Met vriendelijke groet,

Sandra, Uitgeverij De Dolle Hond

Politieke stromingen en verwijzingen: